Solucan Gübresi Bilgi Portalı 03 Aralk 2016

Solucan Yemi Olarak Kompost Yapımı

Solucan Yemi Olarak Kompost Yapımı

Solucan Yemi Olarak Kompost Yapımı

KOMPOSTUN TARİHÇESİ

solucanDoğu kültürlerinde kompostlaştırma ve tarımda kullanılmasının tarımın tarihiyle paralel olduğu düşünülebilir. Çin’in nehir deltalarında kompost uygulamalarıyla yüksek nüfusa rağmen toprak verimliliği 4000 yıl boyunca sürdürülebilmiştir. Batı’da komposta olan ilgi Amerika Tarım Bölümünden Prof. F.H. King’in Uzak Doğu’ya sürekli ziyaretlerinden oluşan birikimini kitaplaştırmasıyla başladı. Daha sonra İngiliz Sir Albert Howard bu kitaptan yola çıkarak Indore metodunu geliştirdi. solucan

İyi bir kompostun tek kaynaktan gelen materyal yerine değişik organik atıkların karışımıyla elde edilebileceğini belirtti. 1930’larda İndore metodu dünyanın çeşitli yerlerinde endüstrileşme dönemine girdi. Bu dönemlerde Amerika’da Waksman ve grubu Howard’ın çalışmalarını laboratuar düzeyine çektiler. Aynı dönemlerde Hutchinson ve Richards İngiltere’de yoğunlaştılar.  Solucan

Tüm bu çalışmalar sonucunda kompostun ana fiziksel ve kimyasal parametreleri ve kompostta varolan mikrobiyal etkileşimler konusunda önemli kazanımlar elde edildi. En son mekanize yaklaşım, insan nüfusunun ve tüketiminin artmasına paralel olarak çok büyük miktarlara ulaşan yerleşim birimleri organik atıklarının (organik belediye çöpleri, kanalizasyon) komposta dönüştürülmesi yönünde oldu. Son 40 yılda en az 30 değişik işleme metodu mutfak ve kanalizasyon atıklarının komposta dönüştürülmesinde kullanıldı. Avrupa Birliği Atıklarla İlgili Kararnamesi biyolojik olarak ayrışabilen şehir atıklarının %65 azaltılmasını amaçlayarak kompost yapımını teşvik etmiş, özel sektörü de özendirmiştir. Ülkemizde henüz gerek iş kolu olarak gerekse yaptırım ve pratik uygulamalar açısından konu yeterli yayılma düzeyine gelememiştir.
[/restrict]

Önceleri kırsal organik atıkların değerlendirilmesi ile başlayan doğanın bu vergisinden yararlanma, kentleşme hızlandıkça ve kentlerdeki katı atıklar bir sorun haline geldikçe araştırmacılar tarafından ele alınmış, kompostlama teknikleri geliştirilmiştir. Kentsel atıkların kompostlaştırılması olayı hiç de yeni bir olay değildir.

çiftlik

Gübrenin toprağa dönüştürülmesinin ilk anılması, dünyanın en eski yazıtları olan Akad İmparatorluğundan kalma kil kitabetabletlere dayanmaktadır. Romalılar da kompostu biliyorlardı ve bunu çürümekte olan gübreleri toprağa kazandırmakta kullandılar. Eski Arap Kültürü kitapları, kompost süreçleri ve kullanım alanlarının yanı sıra ezilmiş kemiklerin, yün kırpıntılarının, odun küllerinin ve kirecin kompostun gübresel değerine olan etkilerinden de bahsetmektedir.

Hayvancılığı fakir olan Çin ve Hindistan’da, yüzlerce yıl önce bile şimdiki amaçlarla yapılan uygulamaların varlığı bilinmektedir. Kompostlama tekniğinin geliştirilmesinde sanayi kuruluşlarının ve yatırımcılarının rolü çok büyük olmuştur.

Justus_von_Liebig1860’lı yıllarda yapay gübre Justus Liebig sayesinde bulunup verim artırımı için ön plana çıkarılınca, artık humusa gerek kalmadan anorganik gübrelerle iyi bitki yetiştirilebileceği zannedildi. Bu nedenle de toprak sadece bir yetiştirme ortamı olarak algılandı. Bu felsefe ile olaya yaklaşınca da bir kap ve bir çözelti üretim için yeterli idi. Hidroponik bitki yetiştirme yöntemi bu düşünceden kaynaklandı. Ancak hidroponik yöntemle yetiştirilen bitkilerin birkaç nesil sonra röprodüksiyon (çoğaltma) özelliklerini kaybettikleri gözlendi. Aynı gözlem toprakta sadece yapay gübre ile yetiştirilen bitkilerde de yapıldı. Bütün bu sonuçlar uzun süreli deneylerden sonra elde edildi.

Bu uygulamaların sonunda bitki hastalıklarının ve zararlılarının sayısı artmış, verim azalmaya başlamıştır. Verimin azalmasını durdurmak için yoğun bir pestisid kullanımı başlamıştır. Sonuçta da, yoğun bir gıda ve çevre kirlenmesi söz konusu olmuştur.

Albert_HowardOluşan bu durum karşısında kompost tekniğini geliştirme çabaları hız kazandı. Modern kompostlama ilk kez 1905-1934 yıları arasında Hindistan’da çalışan Sir Albert Howard tarafından tanımlandı. Kompost materyallerinin tabakaları üzerine deneysel çalışmalar yaptı ve çalıştığı kasaba ile aynı adlı Indore Metodunu keşfetti. Çalışmalar özellikle 2. Dünya Savaş’ı sonrası daha çok artmıştır. Stahrlschmidt (1956) Dano-Biyostabilizatör yönteminin geliştirilmesinden ayrıntılı söz etmektedir. Caspari ve Meyer (1964) küçültülmüş çöplerle arıtma çamurunun karışımını Brikollare Yöntemi ile (Briket Presleme) kompostlamayı geliştirmişlerdir.

Kompost, mikroorganizmalar tarafından kolayca ayrıştırılabilen organik bileşiklerin ayrışma sonucunda oluşturduğu stabil mineralize olmuş üründür. Buna atık su arıtma tesislerinde oluşan arıtma çamurları da katılmaktadır. Ayrıca bir dizi yapı verici, ayrışmayı iyileştirici ve hızlandırıcı maddeler de ilave edilmektedir.

İzmir’de 1988 yılında faaliyede geçip çalışan sistem bu esasa dayanmaktadır.

Mersin’deki kompost tesisi ise 1970’li yıllardan beri tamamen statik sisteme göre çalışmaktadır. Kompostun oluşmasında biyoçöpün içinde bulunan azot ve karbonun birbirine oranı ayrışmada aktif rol alan mikroorganizmaların besin maddesi ihtiyaçlarını optimum bir şekilde karşılaması için çok önemlidir. Çeşitli biyoçöplerdeki bu oranı, ideal karışımı oluşturmak veya oranı teknik olarak sağlamak açısından mutlaka bilmekte yarar vardır.

PEKİ NEDİR KOMPOST?
geri dönüşüm
Kompost ölü organik materyallerin kontrollü bir şekilde, zararlı tohumları ve hastalığa neden olan mikropları öldürecek bir sıcaklıkta, yararlı mikropların müdahaleleriyle sabit bir malzemeye dönüşümüdür. Aerobik (oksijenle temas halinde) kompostun dönüşüm sürecinde kaynak materyallerin kimyasal bileşenleri (azot, kükürt, v.s.), yetişmekte olan bitkilere yararlı ve sabit maddelere dönüşür (amino asitler, proteinler, humus bileşenleri).

Kompostlaşma bir başka ifadeyle, canlı organizmaların toprağa karışıp çürüyerek mineralize olmasını, doğadaki besin dönüşümünü, enerji akışını, doğal sisteme bağlı canlıların yaşamlarını sürdürebilmesini, tüm fiziksel, kimyasal ve biyolojik elemanların denge içerisinde fonksiyonelliğini sürdürmesini sağlayan en önemli olgudur. Doğal ortamlarda bitkilerin yani birincil üreticilerin büyük bir kısmı toprağa geri döner. Parçalanır, çürür, yeniden mineral madde olarak bitkilerin yaşaması için besin kaynağına dönüşür. Yine pek çok büyük, küçük hayvan her türlü atığını toprağa bırakarak yaşar ve sonunda ölerek toprak olur, kompostlaşır. Toprakta bitki ve hayvan artıklarının parçalanmasını, karışmasını, çürüyerek toprak olmasını yağmurların, güneşten gelen ısının ve diğer iklimsel olayların etkisiyle gerçekleştiren milyonlarca canlı vardır. Kendi yaşamlarını devam ettirip çoğalırken doğal dengeleri de korumaktadırlar.

kompost yığınıKompostun başlıca özelliği, kimyasal gübreler gibi bitkilerin büyümesi için gerekli olan bileşiklerin toprağa ilavesine yönelik olmayıp, topraktaki humus miktarını takviye etmek suretiyle bitkilerin yetiştiği ortamın ıslahını sağlamaktır. Yani, humus dengesini tamamlayarak ağır toprakların havalanmasını kolaylaştıran, kumlu toprakların su tutma kapasitesini artıran, toprak mikroorganizmalarının faaliyetlerini artıran, toprağa verilen kimyasal gübrelerin toprakta tutunması ve bitkiler tarafından daha kolay ve verimli bir şekilde alınmasını sağlayan ve kısmen bitkiler için gerekli elementleri karşılayan yararları sağlamaktır.

kompostKompostlaşma işlemi, organik maddelerin aerobik (havalı ortamda bakteri üremesi) veya anaerobik (havasız ortamda bakteri üremesi) şartlar altında sağlığa zararsız, humusa benzer bir maddeye dönüşmesi ile sonuçlanır.

Kompost üreticisi içerisindeki karışım bozulma işlemi sırasındaki reaksiyonlar nedeni ile yarıya iner. Taze kompostun bahçenin malçlanması ve çim alanları için kullanılması mümkündür. Olgunluğa ulaşan kompost kolaylıkla ufalanır, koyu kahverengidir ve elde edilen materyal odun gibi bir kokuya sahiptir.    12 aydan daha yaşlı kompostun kullanılması, bitki besin içeriğinin azalması nedeni ile önerilmemektedir.

Kompost, esasen “yeşil” ve “kahverengi” olmak üzere iki ana materyalin karışımının doğal çözülüşü, yani havayla temas halindeki (aerobik, dolayısıyla kokusuz) ayrışım sürecinin sonucunda elde edilen, zengin bir bitki yetiştirme ortamı (humus) olarak tarif edilir.

Kahverengi materyal kuruyana kadar bekletilmiş ağaç ve  çalı yeşil aksamı, çim, özetle her tür ot ve türevleridir. Çok değerli ve bulunması kolay olan kuru yaprakların yanı sıra kahverengi kategorisine, eşit derece değerli olan saman, temiz yani kompost yığınıkimyasala bulaşmamış tahta talaşı (çam gibi reçineli ve asidik olma riski yüksek olanlardan kaçınılmalıdır), hatta miktarı az tutulduğu ve parlak renkli kısımları olmaması şartıyla gazete kağıdı veya karton da eklenebilir. Söz konusu materyalin şehir ortamında toplanmasının güç olduğu düşünülebilir ama en yakın parka bir ziyaretle veya şehir dışına bir yolculuk sırasında gereken materyal kısa zamanda toplanabilir (meşe ve ceviz ağaç yapraklarından kaçınılması gerekiyor). Halk pazarlarında yumurta vb. satıcılarından bir miktar saman alınabilir. Kahverengi malzeme zaman içinde parça parça kullanılacağı için ender toplama fırsatlarını değerlendirip fazlasıyla toplanması fayda vardır; hava alabilecek şekilde saklanmalıdır.

Yeşil materyal ise henüz kurumamış, işlenmemiş (sebze-meyve) mutfak atıklarıdır. Bu kategori için abartılı titizlik göstermek gerekmez; Makarna, pilav, yağlar, ekmek, et-balık-tavuk vb atıklar kullanılmamalıdır. Bunların haricinde, her nevi çiğ bitki atıkları, yumurta kabukları (domates bitkileri için özellikle konmasında fayda olabilir) ve fazlalıktan kaçınmak koşuluyla çay posası da kullanılabilir. Kuş kafeslerinden çıkan malzeme iyidir. (Önemli not: Kanatlı hayvan gübreleri tuzlu olduğu için solucanlara zarar vermemesi açısından kullanımında aşırıya kaçılmamaya dikkat edilmelidir). Hayvan (at-inek-koyun-keçi-tavuk) gübresi bulunursa yeşil olarak sayılır, ancak tam anlamıyla ham (taze) olmamalı, biraz bekletilmiş olmalı. (Önemli not: Esasen hayvan gübresi sıvı hayvan idrarından iyice ayrıldıktan sonra kullanılmallıdır. Çünkü katı ile karışık olarak gelen sıvı ıdrarda da tuzluluk oranı yüksek olabilmektedir. Sıvısı alınmış katı hayvan gübresi bir süre dinlendikten sonra kompost yığınına dahil edilebilir.)

Kahverengi ve yeşil materyalimizin ince ince kıyılmasının öneminin vurgulanması gerekiyor. İnce kıyılmış olan kompost materyali bir o kadar dengeli ve özellikle de hızlı bir ayrışma sağlamaktadır. Buna rağmen sistemde bulunan ve daha yavaş çözüldüğü için geriye kalan kalın  parçalar, her zaman için kurulacak bir sonraki kompost üretimi için tekrar kullanılabilir.

Kompost meraklılarına ek bilgi notu: Kahverengi materyal, karbonlar bakımından zengin olup kompostu canlandıran, kompostun ruhu, daha doğrusu çözme işinin asıl işçileri olan mikroorganizmaları besliyor. Yeşil materyal ise azot veya protein kaynağı olarak işlev görür. Bitkilerin yetişmesi için gerekli olan potasyum da meyve ve sebze kabuklarında bulunur. Tüm canlıların fonksiyonları için temel madde olan fosfor, ayrıca domatesin özellikle sevdiği kalsiyum da yumurta kabuğunda bolca bulunuyor. Fosforun bir başka kaynağı, patatestir.

KOMPOSTLAŞMA MEKANİZMASI

Kompost karışım demektir. Kompostlaşma olayı, organik ayrışabilir (özellikler mutfak ve bahçe atıklarının) maddelerin, mikroorganizmaların aktiviteleri sonucu, kontrol edilen şartlar altında biyokimyasal yollarla ayrıştırılması şeklinde tarif edilebilir. Gerçekte kompostlaşmada atık maddeler tam stabil hale getirilmeden kısmen kararlı halde tutulurlar. Başka bir deyişle, organik maddelerin tamamen ayrışıp minareleşmesine imkan verilmez ve kompostun daha sonra kullanılacağı toprakta bir organik madde kaynağı olması sağlanır.

Kompostlama işlemi, nemli tutulan ve havalandırılan karışık organik atıklarda doğal olarak bulunan, kendiliğinden çoğalan mikroorganizmalar tarafından geçekleştirilir. Başlangıçta çoğunlukla bakteri olan bu organizmaların çoğalması sırasında ısı, CO2 ve su buharı açığa çıkar. Eğer ısının açığa çıkması, ısı kaybından hızlı ise sıcaklık yükselir, ısıya karşı duyarlı organizmalar ölür ve ısıya karşı dayanıklı bakteriler çoğalır. Ayrışma sırasında ısı (8-10 kcal/C) ortamdan çok hızlı bir şekilde uzaklaştırılmamaktadır.

Kompostlaşmada yer alan evreler ilk olarak mezofilik evre, ardından termofilik evre ve son olarak da iyileştirme (soğuma) evresi olarak adlandırılabilir. Birinci aşamada mezofilik bakterilerle beraber aktinomisetler, mayalar ve diğer mantarlar; yağları, proteinleri karbonhidratları ayrıştırırlar. Protozoonlar; bakteri ve mantarlarla beslenirler.

Sıcaklık, 30 0C’ye erişinceye kadar küf mantarları, bakteriler, protozoonlar ve nematodlar aktif rol oynarlar. 30-40 0C arasında aktinomisetler egemen olmaya başlarlar ve ortamdan topraksı koku meydana yayılır. Aktinomisetler asıl humuslaştırıcı organizmalar olarak bilinmektedir. Bunlar humik asidi çıkarmakta ve verimli kil-humus kompleksi oluşturmaktadırlar. Ayrıca aktinomisetler antibiyotik etki maddeleri üretmekte ve patojenlerin ölmesini sağlamaktadırlar. Sıcaklık 40-50 0C’ye ulaştığında kompostlaşmayı başlatan organizmaların hemen hemen tamamı ölür ve bunların yerini 70 0C sıcaklığa kadar dayanabilen ve ısı üretebilen termofilik bakteriler yer alır. Ayrıca 40-50 0C’ye sıcaklıkta gelişen bakteri ve aktinomisetler  katı atıkların içindeki zor parçalanabilir maddeleri ayrıştırmaktadırlar. Kompostun 60-70 0C sıcaklığa ulaşan kısmında, birkaç sporun dışında temel olarak bütün patojenik organizmalar 1-2 saat içinde ölür. Termofilik bakteriler kendileri için mevcut besini tükettiklerinde ısı üretmeyi durdururlar ve kompost soğumaya başlar. Soğuyan kompostta, geriye kalan ölü bakterileri de içeren besinlerle beslenen, genellikle mantar ve aktinomisetlerden oluşan yeni bir grup mikroorganizma çoğalır. Bu mikroorganizmalar komposta son özelliğini verirler.

Kompostlaşmanın sonuç aşamasında, çok sayıda solucan ve böcek larvaları kompost solucanıoluşabilmektedir. (Not: Eğer kompostaşma işlemi bahçe gibi toprak zemin üzerinde ve dış etkiye açık yapılıyorsa solucan ve böcek lervaları oluşur.) Kompostlaşmanın son ürünü, topraktaki bitki ve hayvan kalıntılarını andıran biyolojik işlemlerle doğal olarak yapılan humusa oldukça benzeyen ve daha fazla parçalanamayan maddelerden oluşan organik bir kütledir. Filizlenen tohumlar için toksik olan amonyak ilk evrede üretilir ve soğuma evresinde uzaklaştırılır.

TOPRAĞA KOMPOST UYGULAMAKLA SAĞLANAN YARARLAR

•   Topraktaki (zeminin) boşluk hacmini arttırarak kolay havalanmasını sağlar ve nem tutma kapasitesinde arttırır.
•   Zor işlenen toprakların kolay işlenmesini sağlar,
•   Toprağın su tutma kabiliyetini arttırarak kurak mevsimlerde tuzlanmayı önler.

•   Yüksek oranlarda mineral gübrelemeye karşı tampon etkisi gösterir.
•   Besin maddelerinin bitkilerce daha iyi kullanılmasını sağlar.

•   Toprak yapısında iyileşme meydana getirir.
•   Topraktaki yararlı organizmaların çoğalmasına ve fonksiyonlarını sürdürmesine yardımcı olur.

•   Bitki yetiştiriciliği için dost mikroorganizmalara ideal bir yaşam ortamı oluşur ve dost mikroorganizmalar, dost olmayan cinsleri kovar.
•   Toprağın mineral besin maddesi içeriğine katkı sağlar.
•   Toprağa uygulanan mikro ve makro besin elementlerinden bitkinin daha iyi ve daha uzun sürelerde faydalanmasına katkıda bulunur.

•   Bitki için temel besin maddeleri olan azot, fosfat ve potasyum içerir.
•   Böcek ve hastalık vakaları daha az olur.
•   Köklerin sağlıklı olmasında yardımcı olur.

•   Toprak erozyonunu azaltır, toprağın yüzeyinden içine su girişini kolaylaştırır.
•   Toprağa siyahımsı veya koyu kahverengi bir renk vererek toprağın kolay ısınmasını sağlar.
•   Topraktaki besin elementlerini bünyesine alarak yıkanmasını önler, toprağın pH’sını dengeler.

•   Toprak solucanları, toprak böcekleri ve mikroorganizmalar için besin kaynağı olur. Böylece toprak flora ve faunasını sağlıklı şekilde devam etmesini sağlar.
•   Toprak ıslahında kullanılır. Kumlu topraklarda su ve besin maddelerini sünger gibi içine çeker, killi ağır toprakları daha gözenekli hale getirir.
•   Bahçelerde toprak yüzeyine malç olarak serildiğinde, yabancı otlanmayı azaltır, hastalık yapıcı patojenler azalır.

•   Saksılı bitki yetiştiriciliğinde yetiştirme ortamı olarak torf yerine kullanılabilir.
•   Alçak yerlerin doldurulmasında kullanılır.
•   Peyzaj düzenlemelerinde kullanılır.
•   Tarımsal üretimde fındıktan çaya, zeytinden narenciyeye, tüm sebze ve süs bitkilerine uzanan geniş yelpazede, her türlü tarla ve sera bitkisinin bütün ihtiyaçlarına cevap verecek besin elementlerinin ayrışması devam ettiği sürece yavaş ve sürekli olarak gübre vazifesi görür.

•   Kompostu kış donlarında etkilenen bitkilerinizin toprak boğazını ve çanağını örtmede kullanarak soğuktan etkilenmesini önlemiş olursunuz. Mevcut toprağınıza karıştırarak toprağın kaliteli bir yapıya ulaşmasını ve zenginleşmesini sağlarsınız. Kısacası verimli toprak, yani HUMUSLU toprak oluşumunu masraf yapmadan sağlamış olursunuz.

kompost ve ahır gübresi özellikleriKompost ve çiftlik gübresinin başlıca avantajı toprak için organik madde sağlamalarıdır. Organik madde; toprak strüktürünü (yapısını ), su infiltrasyonunu (infiltrasyon yağmur veya sulama sularının toprak profili boyunca yer çekiminin etkisi ile yüzeyden aşağıya doru inmesidir. Toprağın su alma hızı.) iyileştirir ve toprak organizmalarının gelişimine yardımcı olur.  Kompost, temel toprak zenginleştirici olarak kullanılır, toprağın yapısını, havalandırma ve su tutma kapasitesini düzenler.

Kompost Ürünü ile Gübre Arasındaki Farklar

Kompost, bir gübre değildir. Gübre toprağa bitkilerin gelişmesi için gerekli besin maddesi kazandırırken kompost, toprağın (zeminin) yapısal düzenini sağlar. Ancak kompost içersine belli oranda Azot, Fosfor, Potasyum (N, P, K) ilevesi ile üstün kalitede gübre eldesi mümkün olabilmektedir. Elde edilen bu gübrenin tarım alanlarına yararı tüm yapay gübrelerden daha fazladır. Ayrıca ham maddesinin doğal nitelik taşıması ile tarımsal alanlarda üretilen ürünlerde yapay tat sorunu ortadan kalkar.

001 avantaj_devavantaj

Kompostun Besin Maddesi Değeri

Çöp kompostu ile çiftlik kompostunu besin maddesi değeri açısından aşağıdaki gibi karşılaştırmak, genelde mümkündür.

001 kompost

KOMPOSTA NELER KONULABİLİR?

•   Meyve ve sebze atıkları (narenciye, soğan vb. kabukları hariç)
•   Kahve ve çay kalıntıları
•   Kuşe olmayan karton ve peçete
•   Biçilmiş çim, yapraklar, çim talaşı, çalı çırpı
•   Talaş, budama artıkları, ağaç kabukları
•   Hayvan yemi, yakacak, çiftlik gübresi, vb.
•   Odun külü (Az miktarda)
•   Konserve, dondurulmuş gıda, meyve suyu vb.
•   Katı ve yarı-katı organik atıklar
•   Katı ve sıvı insan dışkısı (kullanımında çok dikkatli olunmalıdır)
•   Buğday sapları, mısır sapı ve koçanları, fındık dış kabuğu (züruf) vb.

NELER KONULAMAZ?

•   Kemik, atık et, yağ
•   Kimyasal materyaller
•   Zararlı ve hastalık bulaşmış bitkiler
•   Kömür külü, sigara külü
•   Magazinler (renki kuşe baskılar)
•   Rizomlar, tohumlar
•   Plastik, metal, cam ve taş

002 Malzemeler ve özellikleri

OPTİMUM KOMPOST PARAMETRELERİ NELERDİR?

.

Parametre Değeri                :

                                                                                                                                   

C/N oranı                                : 25-35/1
Oksijen oranı                          : %12
Nem                                        : %50-60
Sıcaklık                                   : 50-60 0C (40 0C tan düşük, 70 0C ten yukarı olmamalı).
Materyalin parça büyüklüğü : 5-10 cm (mekanize sistemlerde 1-5 cm).

                                                                                                                                   

İYİ BİR KOMPOSTTA ŞU ÖZELLİKLERİN BULUNMASI GEREKİR:

•   Biyolojik parçalanabilirliği, organik madde miktarının fazla olması,
•   Bitkilerin yararlanabileceği ve iz besin elementlerinin ideal konsantrasyonunda bulunması,
•   Her türlü zararlı maddelerden arındırılmış olması,
•   İşe yaramayan balast maddelerin az bulunması gereklidir.

KOMPOST YAPIMINDA KULLANILAN BAZI MATERYALİN C/N ORANLARI

003 kompos bileşkeleri

KOMPOST NASIL YAPILIR?

Önce bir kap seçilir; ki burada önemli olan büyüklüktür. Yeterince sıcaklığa ulaşılması ve dengeli bir çözülüş sürecinin sağlanması için kap, ideal olarak en azından 10 litre büyüklüğünde olmalıdır.

Ancak sıcaklık sağlanmayan dolayısıyla daha yavaş olgunlaşan ve belki de idealin altında bir kompost için 5 litrelik bir kap da yetebilir. Büyük kap, karışımın çeşidi açısından daha uyumlu bir ortam sağlar. Kap, herhangi bir malzemeden olabilir: plastik veya daha estetik olarak toprak veya tahta vb… İçine büyük bir çöp veya moloz torbası yerleştirildikten sonra sağlam bir hamal sepeti de olabilir. Kap ne cinsten olursa olsun kapağı ve dibi, içinden havanın rahatça geçebileceği şekilde delikli olmalı. Konum olarak, serin havalarda güneşe, sıcak havalarda sabah ve akşam güneşi göreceği biçimde gölgeli bir yere konulur.

Kahverengi materyali ve kabımızı elde ettikten sonra bol sebze ve meyve tüketimimizi teşvik edecek kompostumuzu kurabiliriz.

KOMPOST KATMANLARIOran olarak birkaç kaynakta, bir kompostun kahverengi materyali, yeşil materyale göre 30 kat civarında olması tavsiye ediliyor. Başka bir kaynak ise, söz konusu oran için “birkaç kat” demekle yetiniyor. Kısaca kesin bir ölçünün olmadığı bu konu kahverengi olanın yeşile göre oldukça fazla olması ilkesiyle sonuca bağlanabilir. Kaldı ki kompostun çözülüş süreci yavaşlarsa (ısınmanın yetersiz olmasından anlaşılır; aşağıdaki aranan sıcaklık başlığına bkz), biraz daha fazla yeşil  materyal eklenebilir. Az miktarda temiz (durulanmış) kumun eklenmesiyle daha nitelikli bir kompost elde edilir. Yine az miktarda toprak da eklenebilir.

 

006 kompost yığını_2

hc03Humusun oluşması sürecinde kompostumuzu, ıslak değil ama hafiften nemli olmasını sağlayacak kadar su (veya daha iyisi, içinde sebze kaynattığımız su) serperek birkaç günde veya haftada bir karıştıralım. Fazla su, istenmeyen bir kimyasal süreç olan anaerobik (havasız) çürümeye yol açar, koku yapar.

Doğru bir ayrışma süreci belli bir sıcaklığa bağlıdır; arada sırada sıcaklığını elinizle (isterseniz plastik bir eldivenle) kontrol edin, yığın içeriğinin biraz sıcak olması idealdir (55-65 C). Ayrışma süreci tamamlanınca birkaç dereceye kadar soğuyacaktır. Güneş-gölge olarak kompost kabının konumlandırılması yoluyla ve nem oranını kontrol altında tutarak, Kompost yığını yemsıcaklığın aşırıya kaçmasını önleyebilirsiniz. Küçük kaplardaki kompostun, istenilen sıcaklığa varma olasılığı düşüktür; yine de kompost humusa dönüşür, fakat daha yavaş bir tempoyla.

 

Birkaç hafta içinde kompostunuzun hepsi değilse de bir kısmı koyu renkli, dokusu zengin ve gevşek olan humusa dönüşecektir. Ayrışma süreci tamamlanmamış parçacıklar çıkartılıp daha sonraki bir kompost yapımı için ayrılabilir.

 

Yığın ilk olarak kurulduktan 3 hafta sonra ( eğer kompostta ısı yükselmesi daha hızlıysa 3 haftadan daha erken de olabilir) havanın yığına nüfuz etmesi ve böylece ısının düzenli olması için  aktarılır (alt-üst edilir). Yaklaşık 3 ay sonra, kompost yoprağa karışıtırılmaya hazır duruma gelmiş olacaktır.

KOMPOSTLAŞMAYA ETKİ EDEN FAKTÖRLER

Kompostlamaya etki eden faktörler genel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:

007 kompost yığını yanma olayıa) Atık Yapısı: Atığın çıkış mevsimine bağlıdır. Yaz aylarında çıkan atıklar, organik madde bakımından zengin, gevşek yapıda ve kompostlamaya daha uygundur.

b) Kimyasal bileşim: Atık içerisinde, mikrobiyal aktiviteyi etkileyecek zehirli maddeler olmamalıdır. Ham maddesinin C/N oranı, 35/1 ve 20/1 arasında olmalıdır.

c) Ekolojik Faktörler: Atıkta, mikroorganizma besin maddeleri yeterince bulunmalı, su oranı %40-60 arasında olmalı ve kompost yığını iyi havalandırılmalıdır. Atık pH’ı 6.0-8.0 arasında bulunmalı ve çevre sıcaklığı mikroorganizma gelişmesine uygun olmalıdır.

d) Ham Maddenin Mikroflorası: Başlangıçtaki mikroorganizma sayı ve çeşidinin fazla oluşu, parçalanmayı hızlandırmaktadır.

e) Ham Maddenin Hazırlanması ve Kompostlaşma Metotları: Ham maddenin mekanik olarak parçalanması,  organik madde ilavesi ve uygulanan metot kompostlamaya etki etmektedir.

Kompostlamaya etki eden faktörler kompostlama işlemi üzerinde etkilidirler. Kompostlama işlemi, sürecin verimini, hızını ve kalitesini değiştiren bir çok parametreye bağlıdır. Bunlar C/N oranı, sıcaklık, havalandırma, pH, su içeriği, zararlı maddeler, dane büyüklüğü ve aşı maddeleri olarak sınıflandırılabilir.

İklim şartları, yığına giren materyalin parça büyüklüğü, kimyasal yapısı, nem ve havalandırma durumuna göre kompostun oluşumu bu metodla 2 ay ile 2 yıl arasında değişir. Başlangıçta 7-15 günde bir havalandırma, karıştırma ve eksilen nemin ilavesinden sonra yığın yeniden kapatılır. Kompostlaşma işlemi 3-4 yığın açımından sonra gerçekleşmişse eleme işlemine geçilir. Bu aşamada nem %40’ın altına düşmüş olacaktır. Elek üstü materyal yeni yığınlarda aşılama materyali olarak işlev görür. Olgunluk; materyalin kahverengi siyah humuslu toprak görünümü ve kokusu alması, nötr veya hafif alkali pH’da olması, içerisinde bazı toprak canlılarının görünmesi ile anlaşılır. Son üründe C/N oranı 12-15/1 civarında, yani topraktaki dengeli mikrobiyal faaliyet için ideal olan orana yakın olmalıdır.
009_Malzemeler_kompost karıştırıcıları009_Malzemeler_kompost karıştırıcıları_2

Yukarıdaki resimlerde yer alan aletler, oluşmakta olan kompostu havalandırmak amacıyla karıştırmak için kullanılıyor.

008_Malzemeler_kompost eleği

Bitmiş kompostu elemek için
kullanılan eleğe bir örnek

Tohumların ekim veya fidelerin saksıya alınma zamanı geldiğinde, torbadan veya başka yerden aldığımız toprağı kabına dökmeden önce dibine birkaç parmak kalınlığında kompost yerleştirtirebilirsiniz. Sonra biraz kompostu toprak ile karıştırıp kabın ağzına birkaç santim kalana kadar doldurun. En üste de yine kompostu serpin. Yetiştirme sezonu boyunca her 2-3 haftada bir, bir avuç kompost ekleyerek veya “kompost çayı” denilen, bir miktar olgun kompostun 2-3 gün havalandırılan suda bekletilmesiyle elde edilen sıvıyla sulayarak bitkilerinizin gelişme aşamalarını takip edebilirsiniz.

 DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

Azot ağırlıklı çabuk çürüyen şekerler, amino asitler, protein, nişasta ihtiva eden taze yeşil materyal ile karbon ağırlıklı selüloz, hemiselüloz ve lignin ihtiva eden geç kompostlaşan odunsu materyaller dengede olmalı. Kompostlaşmayı sağlayacak olan bakteri ve mantarlar enerji ve büyüme için karbon, protein sentezi için azot isterler.

Komposta ne kadar çok değişik kaynaktan materyal girerse ürüne katkı fazlalaşır ve besin içeriği artar. Fiziksel, kimyasal, biyolojik olayların dengesi kolaylaşır.

Materyali toplarken taze materyalin özellikle mutfaktan çıkan sebze ve meyve atıklarının soğuk ve kapalı tutulması mümkünse sap saman gibi materyalle karıştırılarak bekletilmesi önemlidir. Böylece kızışmanın başlayıp koku yapması, böcek, kurtçuk bulundurması aynı zamanda azotun amonyak olarak kaybolması önlenmiş olacaktır. Elde etmek istediğimiz son ürün miktarının başlangıç materyalimizin ağırlık olarak yarısından az, hacim olarak ise daha da yüksek bir kayıpla gerçekleşeceğini göz önünde bulundurmalıyız. Eğer orman altı ya da bahçe, peyzaj alanlarındaki temizlikten gelen yaprak komposta girecekse oranı %20’yi geçmemeli, aksi halde işlemi yavaşlatır. Biçilmiş çim kullanılacaksa yığındaki miktarı %50’yi geçmemeli ve soldurularak ve diğer maddelerle iyice karışımı sağlanarak kullanılmalı, aksi halde anaerobik solunuma neden olur.

Kompost, bitkisel materyaller ve az miktarda çiftlik gübresi ile az miktarda verimli toprağın karıştırılması ve sonra 1–3 ay süreyle bitkisel materyalin ayrışması için bakteri reaksiyonlarına izin vererek yapılır. Herhangi bir bitkisel materyal kullanılabilir; sebze veya mısır hasadının ardından tarlaya düşen yapraklar ve dallar, pirinç kepeği veya samanı, yabancı otlar, çim, yeşil gübre ağaçları veya orman ağaçlarının yaprakları, mutfak kırıntıları ve atıkları, odun veya pirincin yakılmasından elde edilen küller, su sümbülü veya diğer yabancı su otları vb.

Ancak kompost organik atıkların değerlendirmesine hizmet eden bir ürün olduğu için elimizdeki materyale göre birtakım ayarlamalara gidebilirsiniz. Örneğin başlangıç materyalinde karbon oranı yüksekse azot gübresi ilavesi ile işlemlerin çabuklaşması sağlanabilir. Materyaliniz çok kaynaktan geliyor, parçalama ve karıştırma işlemimiz sağlıklı yürümüşse toprak, kan, kemik unu gibi aktivatörleri hiç kullanmayabilirsiniz.

Eğer bu aktivatörleri kullanmak gerekirse; kompost başlatıcıyı nitrojen bakımından zengin yapay gübre veya kurutulmuş bakteri olarak hazır almak da mümkündür, ancak bu durumda nitrojeni fazla kaçırma tehlikesi de vardır. O nedenle doğal yöntemler tercih edilmelidir. Bunlardan biri suya normal bahçe toprağını ilave edip, 1 saat beklettikten sonra yığını çay rengini alan bu sıvıyla sulamak olabilir. Diğer organik çözümler ise kurutulmuş hayvan kanı, önceden hazırlanmış kompost, kullanıma hazır haldeki (yanmış) hayvan gübresi eklemektir. At gübresi taze olarak da kullanılabilir ancak koku sorun oluşturabilir. Daha fazla yeşil malzeme ekleyerek yığını yeniden yapmak da iyi sonuç verecektir.

010_Malzemeler_kompost aktivatörleri

Aktivatörler: Özellikle resimde ortada yer alan çim suyu muhteşem bir aktivatör görevi görüyor.

Kompostun hijyenik yönden kusursuz olması, insan ve tüm canlı sağlığını tehdit etmemesi için,

•   C:N oranının 35’den daha büyük olması halinde kompost reaksiyonunun optimum şartlarda cereyan edebilmesi için, komposta azot beslemesinin yapılması
•   Kompostta organik madde kapsamının kuru maddenin en az % 35’i oranında olması
•   Su oranının % 50’yi geçmemesi
•   Kompost içinde cam, cüruf, metal, plastik, lastik, deri gibi maddelerin % 2’yi geçmemesi (bu bilgi büyük kompost tesislerindeki yüksek tonajlı üretimler için verilmiştir, yığına bu tür maddeler kaçabilir)
•   Kompostun ağır metal muhtevasının üçer aylık aralarla analiz edilmesi ve sınır değerleri geçmemesi  istenmektedir.

1000 kg. son ürün yaklaşık 2500 lt. su kullanımı gerektirir (Not: Kullanılan yeşil malzeme yeterince sulu ise kullanılacak su miktarı daha az olacaktır). Havalanma yeterli olmazsa istenmeyen anaerobikler üreyecektir. Yığın açımlarında iyi bir karıştırılma ile fiziksel, kimyasal ve biyolojik anlamda homojenlik artacak ve sağlıklı bir kompost son ürünü çıkacaktır.

Küçük yığınlarda yüzey alanı genişleyeceğinden nem ve sıcaklık kayıpları fazla olur. Yığının çok güneş, yağmur, rüzgar almaması, hava geçirgen ancak ısıyı ve nemi tutacak şekilde örtülmesi gerekir.

Karbon ağırlıklı materyalden oluşan kompost (bir yığında bileşimi %60 oranına kadar çıkabilir) yavaş olgunlaşır ancak toprağa uygulandığında besin maddelerinin salınımı ve toprağın su tutma kapasitesi yönünden daha uzun yıllar hizmet verir. Bu tür odunsu materyalin parçalanmadan sonra ön işlem olarak bir süre su içerisinde bekletilerek bünyesine su çekmesinin sağlanması üretimi hızlandırmaya yardım edecektir.

Bazı kompostlaşmamış organik maddeler (çimen, yeşil bahçe bitkisi artığı gibi…) yüksek miktarda nitrojen içerir. Yapraklar, ince dallar gibi diğer atıklar, yüksek miktarda karbon içermesine rağmen düşük miktarda nitrojen içerir. Yüksek miktarda nitrojen seviyeleri nitrojenin amonyağa çevrilmesiyle kaybedilmesine neden olur. Bu durum koku problemiyle sonuçlanır.

Toprağa direk eklenen düşük miktarda nitrojen ve yüksek miktarda karbon içeren maddeler bitkilerde N kaybına neden olur. Bu durum, organik materyalleri indirgerken nitrojen kullanan mikroorganizmalar tarafından gerçekleştirilir. Bu sorunu giderebilmek için yüksek miktarda nitrojen içeren hammaddeler, düşük miktarda N içeren maddelerle karıştırılmalıdır. Sonuçta daha iyi bir kompost elde edilir. Sebze ve meyve parçacıkları, kahve artıkları ve yumurta kabukları gibi mutfak atıkları komposta eklenebilir. Ancak koku giderimi için hemen birleştirilmelidir. Yağ, kemik, et atıkları da kompostlanabilir ancak bunlar evsel kompostlama ile karıştırılmamalıdır. Çünkü bu maddeler hayvanları etkileyebilir. Hoş olmayan kokulara neden olabilir ve ayrışması uzun sürer. Gazete kompostlanabilmesine rağmen düşük nitrojen içeriği ve yavaş ayrışması ile geri dönüşebilmektedir.

Kompost olayında ana nokta hangi tekniği uygularsak yada başlangıç materyalini kullanırsak kullanalım elimizdeki son ürünün yetiştiricilik hedefimize uygun olmasıdır. Örneğin meyve ağaçlarımız için iyice kıyılmış materyali doğrudan toprağımıza uygulamak bize daha fazla enerji ve madde kazandırabilir. Oysa tohum atacağımız, çöğür yetiştireceğimiz kompostun son derece iyi olgunlaşmış olması çimlenme yada taze materyale zarar yapacak yanma safhalarını geçmiş, azot stabilizasyonunun sağlanmış olması gerekir.

011 sorunlar ve çözümler

ORGANİK MADDENİN PARÇA BÜYÜKLÜĞÜ

Küçük parçalar mikrorganizmaların faaliyetlerini yani  kompoştlaşmayı hızlandırır. Yaklaşık 1 ile 3 cm büyüklüğündeki parçalar idealdir. Bahçe atıklarını dal öğütücü, çim biçme makinasi, bahçe makası gibi aletlerle küçük parçalara ayırmak ve yeşiller sınıfındaki özellikle mutfak atıklarını bıçakla  küçük parçalara bölmek mikrooganizmaların işlevselliğini arttırır.

KOMPOST OLUŞUMUNDA NEM VE SICAKLIK ETKİSİ

Mikrorganizmaların organik maddeyi sentezleyebilmesi organik moleküllerin suda çözülmesi sayesinde olur. Kompostta olması gereken nem oranı %40 ile 60% arasındadır. Nem;  40 % altında ise mikrobiyel akitivite yavaşlar ya da durur; 60% üzerinde ise  kompost oluşumunun yavaşlaması ya da durmasının yanında rahatsız edici kokular oluşur.

Doğru nem oranını anlamanın en pratik yöntemi yığın içinden avucunuzun içine (eldiven giyilmesini öneriyoruz) alıp sıkmaktır. Eğer  avucunuzu sıktığınızda malzeme bir araya gelmiyorsa nemi az, parmaklarınızın arasından su sızıyorsa nemi fazla; avucunuzu sıktığınızda bir arada duruyor ama açtığınızda dağılıyorsa doğru nem oranındadır. Kısaca bu durum iyi ıslatılmıs bir süngere benzetilebilir.

Kompostun olgunlaşma sürecinde nemin korunması oldukça önemlidir. Bu nedenle, kompost üreticisinin zaman zaman kontrol edilerek kuruyan bölümlerinin nemlendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, olgunlaşmış kompostun %45-50 oranlarında nem içeriğine sahip olması beklenir.

Kompost üretiminde kullanılan organik kökenli materyalin bir arada depolanması ve bozulma işleminin başlaması ile sıcaklık artışı gerçekleşmektedir. İlk aşamada kendiliğinden 650C kadar ulaşan bu artış sonucu oluşan kimyasal reaksiyonlar, bakteri ve mantarların oluşum ve gelişimini yavaşlatmaktadır. Sıcaklıkla birlikte pek çok yabani ot ve hastalıklı organizmalar yok olmaktadır. Kompost oluşumunu tamamlayıcı önemli aşama ise kompost ısısı düştükten sonra gerçekleşmektedir. Düşük ısıda mikroorganizmalar, solucanlar, böcekler ve diğer omurgasız canlılar çürümeyi tamamlamaktadır.

Özetle, nitelikli kompost oluşumunda sıcaklık en önemli faktörlerden biridir. Hazır kompost üreticileri bu nedenle koyu renkli, kapaklı ve valf sistemli olarak üretilmiştir. Bu yapı yazları sıcaklığın aşırı yükselmesini önleyici tedbirler almayı sağlarken, sıcaklığın düştüğü dönemlerde ısının korunumunu sağlamaktadır.

012_Malzemeler_termometreler

Nem, ısı ve Ph ölçer aletler.

Bazı çiftçiler toprakta bir kuyu kazarak başlamayı tercih ederler (en az 1×1 mt ve 70 cm derinliğinde).

Kuyunun avantajları;

•   Tüm bitkisel materyali bir arada tutar (daha derli toplu)
•   Kuyu, kuru havalar süresince bitkisel materyalin nemini korur

Kuyunun Dezavantajı;

Çukur kazmak daha çok iş gücü gerektirir. Ayrıca, yağmurlu aylar süresince çukur su ile dolar ve kompost taban suyu oluşumuna neden olur. Bu bir problemdir çünkü kompost aşırı nemli olduğu zaman bakteri çalışmasına yetecek kadar hava alamaz. Bu durumda, kompost yığınında bitkiler için zararlı olan asitleri ve gazları üreten ve çok miktarda N kaybıyla sonuçlanan çürüme başlar. Üstelik, çürüme işlemi kompost yığınında kötü bir koku oluşumuna neden olur.

Karışımın ne aşırı ıslak ve yeşil, nede aşırı kuru ve odunsu olmaması için farklı tipteki bitkisel materyalleri birbirleriyle karıştırın örneğin; mısır saplarının odunsu parçaları ve saman daha sulu yeşil bitkisel materyal ile karıştırılırsa daha iyi ayrışacaktır. Diğer taraftan, sadece sulu yeşil materyal kullanırsanız yığın ıslak ve sıkı olacak bakteriler için yeterli hava olmayacaktır. Aşırı miktarda çiftlik gübresi kullanmak da, yığını aşrı ıslak yapacak ve mikroorganizmalar için yeterli hava olmayacaktır.

Yığınınız her yönde en az 1 mt olduğunda tamamlanmış olur. Çok küçükse ayrışma süresince yeterli ısıya ulaşamayacaktır (ısı tutamayarak), diğer taraftan çok büyükse, karıştırılması ve çevrilmesi güç olacaktır. Bu nedenle, kompostu büyük miktarlarda yapacak sanız, dev bir yığın yapmak yerine birkaç yığına bölebilirsiniz.

Kompost yığını iyi inşa edilmişse, komposttaki mikroorganizma aktivitesi başlayacak ve bunun sonucunda kompostun sıcaklığı artmaya başlayacaktır. Birkaç gün sonra sıcaklık 50–70 0C olacak ve kısa bir süre sonra düşecektir. Çok kuru ve çok ıslak olmamalı ve kompost un nemi korunmalıdır.

Kompost aşırı kurursa mikroorganizma aktif olamayacak ve hiçbir reaksiyon oluşmayacaktır, ancak ıslak olduğunda da içine hava giremeyeceğinden kompost yığını çürümeye başlayacaktır.

Hatırlatma: İyi bir kompsot yığını asla kötü kokmaz ! Kötü bir koku kompost yığını veya çukurunda hatalı bir uygulamanın olduğu anlamına gelir (çoğunlukla fazla sulama). Kompost çürümüş yumurta kokusu üretiyorsa aşırı ıslaktır. Ancak bunun yanısıra eğer kompost karınca ve mantarla doluysa, çok kuru olduğu anlamına gelir.

Kompostunuz aşırı kurumuşsa su püskürtmek yoluyla ıslatın. Çok ıslaksa kuru yaprak ve saman gibi materyalle karıştırın. Veya yığın içine hem dikey hem de yatay uzanacak olan içi boş bambu kamışları (veya aynı işi görecek borular) yerleştirin. Bu yığına hava girişine yardımcı olur. Yağmurlu mevsim süresince yağmurdan korumak için kaba kuru saman veya plastik bir örtü ile yığını örtün.

Her üç haftada bir yığını karıştırmak ve çevirmek için bir kürek veya çatal kullanın. Bu işlem ayrışma hızının artmasına yardım eder. Kompost yığınında sıcaklı hissi (diğer bir ifadeyle bakteriler bitkisel materyali hızlıca ayrıştırmışsa) ve yığın hacminde de azalma oluşmuşsa çakışma başarılı olmuştur. Kompostun ısısını kontrol etmek içinde yığının merkezine bir sopa sokulur. Dışarıya çekildiği zaman sopanın ısındığı hissediliyorsa bakteriler çalışıyor dur. Aksi oluyorsa yığınınız aşırı ıslak veya aşırı kurudur, bir miktar daha çiftlik gübresi ilave etmeniz gerekecektir.

Kompost kullanıma hazır olduğu zaman verimli bir toprağa benzeyecektir; koyu, kolayca ufalanabilir ve süngerimsi. Bu aşamaya ulaşmak mevsime bağlı olarak (yağmurlu sıcak havalarda daha hızlı, kuru soğuk havalarda daha yavaş) yaklaşık 1 – 3 ay gereklidir. Tamamlanmış kompostu soğuk su ile karıştırarak yapacağınız bir “kompost çayı” toprak ve yaprak hastalıklarından bitkileri korumaya yardımcı olur.

KOMPOST OLUŞUMU VE HAVALANDIRMA ETKİSİ

Kompost oluşumunda havalandırma bir diğer önemli faktördür. Havalandırma, bir yandan kompost oluşum sürecinde doğal olarak yükselen sıcaklığın düşürülmesinde etkili olurken diğer yandan farklı mikroorganizma türlerinin verimli çalışmasında etkili olmaktadır. Kompostlaşma sırasında etkin olan aerobik mikrorganizmalar yaşamlarına devam etmek için 5% ile 12% arasında gerekli olan oksijeni  bulundukları ortamdan kullanırlar. Hem eksilen oksijeni tamamlamak hem de faaliyetleri sonunda yaydıkları ısıyı düşürmek için yığının havalandırılması gerekir.

İKLİM

Mikrorganizmalar 20 0C ve üzerinde daha çabuk etkin olurlar. İyi dengelenmiş bir kompost  gece – gündüz ortalaması 4 ile 20 0C arasında olan her ortamda yapılabilir. Yine de 15 0C’nin altındaki ısılarda, özellikle geceleri, üzerini örtüp kendi sıcaklığını korumasına ve mikrobiyel aktivileterin oluşumuna yardımcı olmakta fayda vardır.

KOMPOST YAPIM SİSTEMLERİ

KAPALI ÜNİTELER

Kompost oluşumunu fazla sıcak, yağmur gibi dış  etmenlerden korumak amacıyla, gözü rahatsız etmeyecek hale getirmek için plastik, metal veya ahşaptan ya ticari olarak tasarlanmış  ya da evde yapılabilen ünitelerdir;

•   Dikey ya da yatay dönerek havalandırmayı kolaylastıran ayaklar üzerine oturan mekanizmalar.
•   Toprağa oturan plastik, ahşap  ya da metalden yapılan kompost üreticiler

004_Malzemeler_tamburları 1
 
Yukarıdaki resimde tambur tipi kompost kovaları görülmekte.
 
kompost tamburu
Döner kompost kovası yapmak için basit bir şema.
 

AVANTAJLARIkompost tamburu

•   Kompostu davetsiz misafirlerden korur;
•   Görüntü gözü rahatsız etmez;
•   Nemi, sıcaklığı içinde daha iyi korur;
•   Organik Maddeler ünite içinde aynı şartlarda kompostlaşır.

UYGULAMADA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

•   Düzenli olarak havalandırılması gerekir,
•   Nemi sıklıkla kontrol edilmelidir.

EVDE HAZIRLANABİLECEK KAPALI ÜNİTELER

Kapaklı büyük – mümkünse 70 lt ve üzeri- bir plastik ya da metal çöp kovasından hazırlanan ünite en pratik yöntemdir.

•   Kovanın altı çıkarılır; Hem toprakla direk temas eder, hem de partinin içinde kalabilecek olan fazla sıvının
çıkışına yardım eder.
•   Kovanın yan yüzlerine, hava girişi için matkap ya da uygun olan bir aletle bol miktarda delik açilir.
•   Kova kompost yapımı için seçilen alanda toprağa 5 ile 10 cm arası gömülür.

Toprak olmayan bir zeminde – garaj vb – uygulanacak ise;

Kovanin altı çıkartılmadan  bol miktarda delik acilir. Komposttan  süzülebilecek sıvının ( ayni zamanda sıvı gübredir ) toplanmasi ve etrafı kirletmemesi için uygun bir kabın içine oturtulur.

004_Malzemeler_kompost kovaları 03004_Malzemeler_kompost kovaları 01004_Malzemeler_kompost kovaları 02

Yukarıda çeşitli boylarda kompost kapları örnekleri yer almaktadır.

 

TOPRAK YÜZEYİNDE YIĞIN YA DA KENARLARI ÇEVRİLİ ÜNİTELER

Açıkta yığın yapılabilir ya da kümes teli, tuğla gibi bloklarla çevrili alanlar kullanılabilir.

1112

Gördüğünüz resimlerdeki kompost kasaları, daha çok bahçe tibi kasalardır. Eğer genişçe bir bahçeniz varsa bu tarz kasaları tercih etmeniz, üretim talebinizi karşılamanız bakımından daha uygun olabilir.

AVANTAJLARI

•   Maliyeti ya hiç yok ya da çok az olduğu için ekonomiktir;
•   Yığının toprakla temas etmesi kompostlaşmayı  yapan organizma ve mikroorganizmaların daha rahat
faaliyet göstermesini sağlar. Özellikle toprak için son derece faydalı solucanların yaşaması için uygundur;
•   Gerekli nemi yağmur ve kardan alır.
•   Daha az zaman ve uğraş gerektirir.

DEZAVANTAJLARI

•   Kompostun içinde özellikle mutfak atıkları vb. var ise bulunduğu yerin eko sistemine göre yiyeyecek arayan
fare, böcekler  vb. davetsiz misafirleri çekebilir.
•   Organik maddeler fazla yağmurda ıslanır, güneşte fazla kuruyabilir.
•   Yığının dışında kalan parçalar kuruyabilir ya da çok geç kompostlaşır.
•   Görüntü olarak çok estetik değildir.
•   Kompostlaşma sırasında yüksek ısı oluşmadığı için zararlı mikroorganizmalar yok olmaz.

KOMPOST YAPIM YÖNTEMLERİ

Varil Yöntemi

Tumbler.skipsABD’de ev bahçeleri için geliştirilen basit ve kullanışlı bir tekniktir. Varil şeklinde ve büyüklüğünde tavuk kümesi teline benzeyen bir malzemeden imal edilen kutu içerisine kompostlaştırılacak malzemeler ve aktivatörler konur. Bir eksen etrafında döndürülebilen düzeneği sayesinde karıştırma işlemi gerçekleşir. Telli olduğu için rahatlıkla havalanabilir. Oldukça yaygın kullanımı olan bu metodla 45-60 günlük periyod içerisinde üretim sağlanmakta bahçeli evlerde çöp problemi halledilmektedir.

14 Gün Yöntemi

Kaliforniya üniversitesinde geliştirilen ancak Amerika’da özellikle organik bahçecilik yapan ev hanımları tarafından çok eskiden beri kullanılan bu yöntemde 3-4 günde bir karıştırma ve gerekirse nem ilavesiyle 14 gün gibi kısa sürede ürün elde edilir.

Anaerobik yöntem

En az 4000 yıldır kompost kullandığı bilinen Çin’de fazlaca uygulanan ancak koku sorunu olan bir yöntemdir. Yığın yapıldıktan sonra olgunlaşıncaya kadar açılmaz.

Yığın (Küme) Kompostlaştırma

Yığın kompostlaştırma, en eski yöntemlerden biridir. Kompostlaştırılacak materyal 3,5-5 m eninde ve 2m yüksekliğinde uzun bir küme haline getirilir. Yığınlar düzenli olarak alt-üst edilerek karıştırılır ve havalandırılması sağlanır. Yüksek hızlı sistemlerde 55 °C sıcaklık sağlanmalı ve yığınlar haftada iki defa aktarılmalıdır. Yığınların aktarılması sırasında kötü kokular açığa çıkabilir. Tam kompostlaştırma 3-4 haftada gerçekleşir. Bundan sonra kompost olgunlaşması için 3-4 hafta aktarılmadan bırakılır. Bu yöntem amatörler tarafından da kolaylıkla kullanılabilecek bir yöntemdir.

BİTMİŞ KOMPOST

Kompost oluşumunda ilk süreç  kompostlaşma, ikincisi ise olgunlaşma dönemidir. Aktif kompostlaşma tamamlandığında;bitmiş kompost

•   Hacim yarı yarıya yada üçte biri oranında azalmıştır.
•   Koyu kahverengi – siyah renktedir
•   Toprak gibi kokar

Yaklaşık 1 ya da 2 kg kadar kompostu ağzı kilitlenen poşet ya da sıkıca kapanan bir dondurma / yoğurt kasesine koyup birkaç gün sonra açarak koku testi yapabilirsiniz.

Eğer;

•   Toprak kokusu alıyorsanız kompostunuz bitmiş
•   Rahatsız edici başka bir koku var ise hala aktivitesi sürüyor demektir.
•   İçindeki organik atıkların 90% parçalanmış ve toprağımsı görünüme dönüşmüş olması gerekir.
•   Kompost artık ısı yaymaz yani kompostun iç sıcaklığı  ile dışarıdaki hava sıcaklığı aynıdır (elle ya da kompost termometreleri ile kontrol edilebilir.)
•   Elinize aldığınzda biraraya gelir, bıraktığınızda hafiften dağılır.

Malç olarak ağaçlarin, bitkilerin toprak yüzeyi kaplanabilir. Malç  toprağın fiziksel özelliklerini  (sıcaklık, nem, vb) arttırır, toprak kuru ise malç öncesinde sulanıp nemlendirilmesinde fayda vardır.

OLGUNLAŞMA

Kompost canlıdır, içindeki mikroorganizmalar faaliyetlerine devam ederler. Bitkilere zarar verme olasılığı olan yanma safhaları, kompostun olgunlaştırılması yani dinlendirilmesi ile geçirilmiş olur. Kompostlaşma bittikten sonra plastik bir kovada (yağmur, güneş, rüzgar gibi dış etkenlerden korumak için) üç hafta ve üzerinde kompostunuzu dinlendirin. Ancak bu süre daha fazla olmasın aksi halde kompost besin değeri kaybına uğramaya başlar.

Bu süreçte:

•   Birkaç defa bahçe çatalı yardımı ile ya da kovayı çalkalayarak karıştırın
•   Nemini kontrol edin, kuruma var ise sprey şişesi ile nemlendirin ve yine karıştırın
•   Eleyerek ya da içindeki büyük parçaları ayıklayarak güvenle bitkilerinize sunun.

Bazı alternatif kullanımlar;

•   Fidan ya da tohumların dikileceği karık ya da çukurlarin içine ilave edilerek
•   Bitkilerin üst toprağına karıştırılarak kullanılabilir.

Bitki etrafındaki üst toprak biraz açılır ve olgunlaşmıs kompost ile karıştırılıp tekrar kapatılılır

•   Saksı toprağı hazırlığında toprakla karıştırılarak.
•   Çimlerin üzerine 5- 6 mm lık tabaka olarak serilerek
•   Bitkilerin çok sevdiği sıvı gübre yapılarak kullanılabilir.

1 kg (1,5  lt) kadar olgunlaştırılmış kompost 20 lt lik suda birkaç gün boyunca hava motorlarıyla havalandırarak bekletilir ve demlenmesi tamamlandıktan sona kullanıma hazırdır. Bitkilerinize, çimlerinize direk verebilirsiniz. Maksimum 3-4 gün içinde kullanmaya özen gösterin ve yeni dikilmis fidanlar ya da çok genç bitkiler için suyla seyreltin.

Olgunlaşmasını tamamlamış kompostunuzu daha sonraki bir zamanda kullanmak isterseniz yine kapalı bir plastik kovada saklayabilirsiniz. Arada bir kovayı sallayarak ya da bahçe çatalı ile havalandırın ve nemini kontrol edin. Eğer nem ilave etmek gerekiyorsa sprey şişesi kullanın.

KOMPOST KARAKTERİSTİKLERİ

Biyolojik ayrışma düzeyine ve son duruma bağlı olarak kompost 4 sınıfa ayrılabilir:

a.  Ham Kompost: Kompostlama için mekanik olarak işlemden geçen fakat dezenfeksiyon veya çürümeye uğramayan çöp kapsamındadır.
b.  Taze Kompost: Biyolojik ayrışma ve dezenfeksiyonun ilk aşamalarındaki kompost materyalleri kısmına girer.
c.  Olgun kompost: Tamamen kompostlaşmış dezenfeksiyona uğramış kompostlama ürünüdür.
d.  Özel Kompost: Eleme, balistik ayırma veya hava ile sınıflandırma, minerallerin eklenmesi veya her ikisi ile birden işlem görmüş komposttur.

Olgunlaşmış ve olgunlaşmamış kompostlarda rastlanan özellikler şunlardır:

Olgun Kompostlarda,

•   Azot nitrat olarak bulunur.
•     Kükürt sülfat olarak bulunur.
•     Oksijen gereksinimi azdır.
•     Çürüme tehlikesi yoktur.
•     İz besin elementleri tespit edilmiştir, bitki alabilir.
•     Fazla miktarda vitamin ve antibiyotikler vardır.
•     Toprakta konaklayan bakteri, mantar ve küçük hayvan sayısı fazladır. (Devamlı Humus Konukçuları)
•     Genellikle devamlı humus vardır.
•     Su tutma özelliği fazladır.
•     Kil-Humus kompleksi vardır.

Olgunlaşmamış Kompostlarda

•     Azot amonyum olarak bulunur.
•     Kükürt kısmen sülfit olarak bulunur.
•     Oksijen gereksinimi fazladır.
•     Çürüme tehlikesi vardır.
•     İz besin elementleri tespit edilmemiştir, yıkanabilir.
•     Az miktarda vitamin ve antibiyotikler vardır.
•     Organik madde ayrıştıran bakteriler ve mantarlar fazladır. (Besin humusu konukçuları)
•     Genellikle besin humusu vardır.
•     Su tutma özelliği azdır.
•     Kil-Humus kompleksi yoktur.

013 BİTMİŞ KOMPOST ÖRNEKLERİ

Artık biten ve kullanıma hazır hale gelen oldunlaşlmış kompostunuzu doğrudan toprak katkı maddesi olarak kullanabilirsiniz. Kompost yapımına baştan başlayabiliceğiniz gibi bir miktar bitmiş kompostu ayırıp daha küçük bir kap içesinde ayrıştırma işlemine devam edebilirsiniz. Bu kaplar yukarıdaki bahçe tipi kompost kasalarından küçük olmakla beraber, bitmiş komposttaki canlı mikroorganizmaları besleyerek kompostlama sürecini devam ettirmek esasla kullanılabilir.

KOMPOST KULLANIM ALANLARI

Kompost şu alanlarda kullanılmaktadır:

Süs bitkileri alanında:

•  Tarla güllerinin yetiştirilmesinde
•  Sera bitkilerinin yetiştirilmesinde.

Peyzaj mimarlığı uygulama alanlarında:

•  Yeni yerleşim alanlarında yeşil alanların yapılmasında, eskilerin de bakım işlemlerinde
•  Yeni park ve bahçelerin kurulmasında ve eskilerinde bakımında
•  Spor sahalarının çevre yeşillendirmelerinde ve yeni yeşil alan entegrasyonunda
•  Dere, akarsu ve benzeri kıyılarının stabilizesinin sağlanmasında
•  Eğimli yamaçların, otoyol kenarlarının stabilize edilmesinde ve yeşillendirilmesinde
•  Püskürtme sistemi ile yamaçların yeşillendirilmesinde.

Fidancılıkta:

    •  Tekrar kültüre alma, yeşillendirmede
•  Sanayinin neden olduğu peyzaj bozulma alanlarının yeniden yeşillendirilmesinde
•  Deponilerde, taş ocaklarında, maden ocaklarında, kum ve çakıl ocaklarında peyzaj düzenleme çalışmaları yaparken, yeterince ana toprak bulunamaması halinde, toprak yedeği ve iyileştirici olarak kullanılması.
•  Toprak kamulaştırılan, birleştirilen yerlerde toprak ıslahında kullanılması
•  Ses ve gürültü önleme perdelerinin inşaatında
•  Dolgu maddesi veya üst örtü tabakası maddesi olarak kullanılması.

Üzüm bağlarında:

•  Toprak özelliklerini iyileştirmek ve erozyonu engellemek için.

Ormancılıkta:

•  Orman toprağını rejene etmek ve iyileştirmek için kompost karışımlarının kullanılması.

Biyofiltre tesislerine:

•  Hayvan atıklarının değerlendirildiği tesislerden, arıtma tesislerinden, hayvancılık sanayinden veya diğer sanayi işletmelerinden gelen rahatsız edici koku sorununu elimine etmek için, yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Sonuç olarak, humuslu topraklar yıkanmaz. Böyle topraklarda su tutulur, mineral maddeler bitkiler tarafından daha kolay alınır ve toprak tarımsal amaçlara daha sağlıklı hizmet eder.

KOMPOST ÇAYI VE MALÇ: İki Tamamlayıcı Nokta

Kompost Çayı

Elde edilen kompost, gübre olarak bitki ekerken toprağa karıştırılabilir; çimlerin üzerine serpilerek kullanılabilir, saksı diplerine eklenebilir veya kompost çayı yapılabilir. Basit usulde kompost çayı yapmak için eski bir kumaş çuval veya yastık kılıfına dolduracağınız kompostu bir kap içindeki suya batırın, suyu hava motoruyla havalandırın ve su çay rengini alıncaya kadar birkaç gün bekletin.

Malç

Kahverengi materyallerden sadece biri (örneğin saman veya kuru yapraklar) veya söz konusu materyallerden bir karışım olan malç, büyüyen bitkilerin diplerine yerleştirildiğinde böceğe karşı koruma, sıcaklık dengeleme ve nem koruma gibi önemli işlevler sağlar. Kışın soğuktan koruyucu olarak bitkilerin dibindeki toprağın üzerine yaymak da mümkün. Bu iş için rendelenmiş tahta parçaları da kullanılabilir. Kahverengi materyallerin dışında elde ettiğiniz kompostu da malç olarak kullanabilirsiniz.

SON:

Artık iyi bir kompostun nasıl yapıldığını öğrenmiş bulunuyorsunuz. Elde edeceğiniz bu kompostu solucan yemi olarak rahatlıkla kullanabilirsiniz. Hangi yöntemi kullanacak oluranız olun, elde edeceğiniz son ürün olan kompostun olgunlaşmasını tamamlamış olmasına dikkat edin. Çünkü olgunlaşmasını tamamlamamış olan kompostu solucanlara yem olarak verdiğiniz zaman yanma faaliyetini sürdürür ve çıkan ısı solucanlarınızın yoplu ölümlerine neden olur. Bazı kaynaklar, besin değeri kaybı olmaması için kompostun 2 haftadan fazla olgunlaşmamasını tavsiye ederler. İlk başlarken işi riske etmamak için kompostunuzun iyice oldunlaşması daha doğru olacaktır. Zamanla olgunlaşma için tamamen beklemeden kompostu alıp solucanlara dikkatli bir şekilde verebilirsiniz. Kompostu, kalınlığı 3 cm’yi geçmeyecek şekilde solucan kabınızın yüzeyine sermek suretiyle kullanmanız tavsiye edilir. Daha fazla kalın olursa, kompost tam olgunlaşmamış olduğu için yanma olayı meyadana gelebilir. Zamanla solucan sayınız artacağı için kompost kabınızın sayını birkaç taneye çıkarabilirsiniz.

Daha pratik olması açısından bir ek bilgi; iyice olgunlaşmış kaliteli kompost elde ettikten sonra, yukarıda Kapalı Üniteler başlığında belirtilen varil sistemini kullanarak solucanlar için düzenli kompost elde edebilirsiniz. Yöntem şöyle, eksen üzerinde döner konumda olan varile bitmiş ve olgun kompost doldurulur. Bu komposta zaman zaman sebze ve meyve kabukları gibi evsel atıklar konulur. Eğer evsel atıkları komposta uygun miktarda koyacak olursanız sıcaklık olmadan, bitmiş kompost içindeki bakterilerin faaliyeti sonucu atıklar hızla ayrışacak ve komposta dönüşecektir. Varil dolunca bir miktar kompostu alıp solucanlara verebilir, varilde boşalan yere de evsel atık koyarak üretimi sürekli olarak yürütebilirsiniz. Solucan

Derleme, Çeviri ve Düzenleme: Savaş Gönen

Etiketler:

Yorumlar

  1. eren çarkci diyor ki:

    hocam çalışmalarınızı içtenlikle takip ediyorum verdiğiniz bilgiler için çok teşekkür ediyorum iyi çalışmalar

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Ben teşekkür ederim sayın Eren.

  2. macrol diyor ki:

    SAVAŞ BEY BU GÜN BİR TANE ÇÖP KONTEYNER GELDİ HURDACIDAN KONTEYNER İÇİNE SU BORULARI İLE S TESİSAT YAPTIM VE TAM TABANINA UYACAK ŞEKİLDE TAHTA KESTİRDİM VE DÖŞEMİŞ OLDUDUM TESİSATIN ÜSTÜNE TAHTAYI KOYDUM METRE İLE ÖLÇEREK TAHTANIN ÜSTÜNDEN MATKAPLA HEM SU BORULARINA HEMDE TABLANIN ÜSTÜNE DELİK AÇTIM ARALIRI 5 CM SU BORUSUNU KONTEYNIRIN KENARINDAN ÇIKARDIM HAVA GİRİSİ İÇİN ÇIKARDIM YARIN HAVA MOTORU ALCAM VE YAPTIGIM İNDOOR SİSTEMİN FOTURAFINI ÇEKCEM BİR BAKIN HATALIM YANLIŞLARIM NE

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Macrol,

      resmi gönderin bir bakalım, iş görür mü? Kolay gelsin.

  3. İsmail ULUĞ diyor ki:

    Dünyanın en iyi Üniversitesinde Master yapmak yerine Savaş Bey!in bilgilerinden. deneyim ve tavsiyelerinden yararlanmayı tercih ederim 🙂

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Rica ederim sayın Uluğ,

      keşke kapıları açsalar da, nice güzel üniversiteler var, oralarda master yapma şansına ve ayrıcalığına nail olsak… Bizim bilgimiz keşfedilmişler arasında dahi bir hiç sayılır…

      Saygılarımla.

  4. Naim Cagil diyor ki:

    Savas bey merhaba
    Sizden aldigimiz solucanlari gectigimiz hafta Emrah montajini yapti. Sizi arayip hem size hemde Mehmet Hanifi beye tesekkur edememistim.Her sey icin tesekkur ederim.

    Ileriki gunlerde gorusmek uzere hosca kalin

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Naim bey biz teşekkür ederiz.

      Umarız girişiminiz daha da artan bir başarıyla sonuçlanır.

      Saygılarımızla.

  5. Haci Tevfik diyor ki:

    Sayin Savas bey.
    Sizi Romanya’dan rahatsiz ediyorum. Herseyden once boyle detayli, egitici bilgilerden dolayi sizi kutlarim. Tesekkur ederim. Gecen gunler kafama takildi ve bu ise girmek istiyorum. Ancak hic bir bilgim yok. Simdi sizin ile irtibat kurmayi ve sizin yardimlarinizla bu isi burada kurmak istiyorum. Sayet sizinde olurunuzu alabilirsem. Ozelden iletisim saglarsaniz cok memnun olurum.
    Saygilarimla.
    Haci Tevfik Basara.

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Haci Tevfik,

      özelden mail atılmıştır.

      Saygılarımla.

  6. özkan diyor ki:

    Merhabalar
    Kendime amatörce indoor sistemi yapmayı düşünüyorum.
    Öncelikle 220lt kapasiteli kapaklı varilin alt kısmına küçük salyangoz motoru monte edip buradan hava giriş kısmında 10 cm bir boşluk koyup varilin yukarı kısmında tekrar o havayı salyangoz motoruna ileteceğim böylelikle hava, varilin içerisinde sirkülasyon olacak. Varilin yüksekliği 1m olup ben bu yüksekliğin 80 cm sini kullanacağım. Sizce bu düzenek gübreyi fermente edebilir mi? Eğer cevap evet ise ikinci sorum
    Salyangoz motoru yerine sac kurutma mak. ,elektrikli süpürge, pencere tipi fan … gibi cihazlar da kullanabilir miyiz?

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Özkan,

      bu bahsettiğiniz düzenek verimli olmayacaktır. Çünkü kompostlaşmanın sağlıklı bir biçimde olması için, yani fermentasyonun gerçekleşmesi için yığının hacmi, yüksekliği ve oluşturacağı basınç da önemlidir. Ben bu düzeneğin yerine size bu konu içinde yer alan ve aşağıda resmi görünen türde bir şey kullanmanız daha mantıklı ve kullanılabilir olacaktır.

      tambur

      Ya da aşağıda resimleri görünen türde bir şeyler de yapabilirsiniz. Hatta bu tamburlara çok düşük devirde (örneğin 1 günde 2 veya 3 tur atacak biçimde) çalışacak motor takarsanız kem karıştırma, hem havalandırma ve hem de fermantasyon işlemini bir arada sağlıklı bir biçimde yapmış olursunuz. Tamburun büyüklüğünü orta ölçekli yapmaya özen gösterin. Çok küçük olursa sağlıklı bir fermantasyon işlemi gerçekleşmez. Unutmadan, solucan yemi olarak hazırlayacağınız yemin tam fermente değil, yarı fermente halde olması gerekmektedir.

      tambur
      tambur
      tambur

      Saygılarımla.

      1. Enes diyor ki:

        >> Savaş bey kolay gelsin. Ben iki gün önce 500 adet kırmızı kalıfornya solicanı satın aldım ve onlara internette yazdğı gibi güzel bir yaşam ortamı hazırladım size sormak istediğim solucanlara verdiğim yem hakkında önerinizi almak. Tarladan kuru,yarı kuru hayvan (inek gübresi) topladım yaklaşık 10 kilo kadar hepsini karıştrdim ve mama haline gelmesede baya ufaltılmış hale getirdim üzerine birbuçuk iki kilo kadar çay ve kahve posasi dökerek karıştırdım az bisey sebze ve meyve de ekledim bu sekilde bi çuvalda bekletiyorum ve iki gunde bir iki avuç yem vermeyi düşünüyorum bu yemde  yapmış olduğum bi hata veya eksiklik varmı birde mamayı biraz nemlendirmelimiyim şuan çok kuru değil vede mamyı ağzı kapalı bisekilde bekletsem kurtlanma böceklenme oluşurmu ? sistem 40×40 boyutunda. 500 solucan yetermi 3 ay sonra solucan sayım iki katına bu sekilde çıkarmı ? şimdiden teşekkür edeiyorum size sormak istediğim daha çok şey var ama yüz yüzeyken sormayı tercih ediyorum onun içinde biraz zaman var. İyi çalışmalar sizin gibi insanlardan vatanımıza milletimize çok ihtiyacı var allah yolunuzu açık etsin…

        1. Savaş Gönen diyor ki:

          Sayın Enes,

          40×40 cm ebatlarındaki sisteme en azından 1000 solucan konursa daha ideal olacaktır. Bununla beraber 500 solucan sayı itibariyle az olduğu için besleme de ve yem tüketim hızında sorun çıkabilir. Şöyle ki, sistemde yeterli solucan yoksa, verdiğiniz yem yeterlince hızlı bir şekilde tükenmeyecektir ve bu arada bakteriyel çürüme meydana gelecektir. Bu durumda sistemde kokuşma ve sineklenme meydana gelebilir.

          Solucanlarınızın 3 ayda iki katına çıkması öyle hemen olabilecek bir şey değildir. Bunun için doğru ve düzenli bir besleme, doğru koşullarda hazırlanmış yem, ideal nem ve ısı gibi tüm etkenler tam olmalıdır. Bu konuyu zamana bırakın.

          Bir şeyi merak ediyorum, sizin vesilenizle sormak istiyorum, yukarıda anlatmış olduğunuz yem hazırlama biçimi, hemen hemen birçok yeni başlayan kişinin aklında geçen ve uyguladığı bir yöntem. Benim sormak istediği soru şu ki, bu şekilde yem hazırlama fikrine nasıl eriştiniz? Bu bilgiyi nereden temin ettiniz?

          Bunu neden soruyorum? Çünkü bahsetmiş olduğunuz yöntem pek de sağlıklı değil. En başta tarladan toplamış olduğunuz inek gübresinde solucanın tercih edebileceği pek fazla bir besin elementi kalmamış olduğu gibi, Karbon/Azot dengesi de bozulmuş durumdadır. Ayrıca içerisinde topraktan veya harici kaynaklardan gelen böcek veya diğer canlı yumurtaları veya larvaları yer alabilir.

          Bunun dışında, tarladan toplamış olduğunuz hayvan gübresinin içine sebze ve meyve atıkları, çay posası kattığınızda bu malzemede anerobik ortam oluşacak ve uygun koşullarda kokuşma ve sineklenme meydana gelecektir. Kaliteli ve sağlıklı solucan yemi bu şekilde hazırlanmaz. Bu süreç kelimelerle anlatılamayacağından, tesis ziyaretinde yüz yüze görüştüğümüz zaman sunum ile anlatmak daha uygun olacaktır.

          Bu arada doğru veya yanlış olsun, hazırladığınız yemi solucanlar tüketmeden yenisini vermeyin. Aksi halde sistemin içinde çürüme ve kokuşma oluşacaktır. Solucanlar yemi tükettiğinde bunu zamanla anlayacaksınız, ve yeni yem dermeye devam edebileceksiniz.

          Saygılarımla.

  7. sevda diyor ki:

    merhabalar ben Kastamonu Üniversitesinde okuyorum. 60 kişilik topluma hizmet ve çevre eğitimi adı altında bir grubum var bu çalışmadan okulumda da uygulamak istiyorum çoğu insan bu tekniği bilmiyor haberdar değil. Ancak bu malzemelerden temin etmem çok güç acaba nereden gerekli desteği alabilirim bu konuda bana ve arkadaşlarıma katkıda bulunmak isteyen tüm eğitim gönüllülerine ve çevre bilimcilere sesleniyorum bize elinizi uzatın. bizler ve gelecek nesillere bu uygulamalardan ne kadar çok şey kazandırabilirsek geleceğimizin de o derece temiz ve yaşanabilir olacağını düşünüyorum.Şimdiden herkese teşekkür ederim.Saygılarımla.

    1. Doç.Dr.Sabri ÜNAL diyor ki:

      Merhaba sevda. Ben Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Müh. Bölümü öğretim üyesiyim. Öncelikle grubunuzdan çok memnun oldum. İnşaallah faydalı çalışmalar yaparsınız. Hangi fakülte ya da bölümde olduğunu burada yazmamışsın.Bana ulaşırsan solucan gübresi ve kullanımı hakkında yönlendirici bilgiler verebilirim. Selam ve sevgilerimle.

      1. Savaş Gönen diyor ki:

        Sayın Ünal,

        yardımlarınız için şimdiden teşekkürlerimi sunarım ve buna vesile olmaktan dolayı mutlu olduğumu da belirtmek isterim. Bu arada Türkiye’den akademisyenlerin konuya ilgi duyması ve görünür olması sevindirici bir durum. Sizinle harici olarak da görüşmek isterim.

        Saygılarımla.

  8. nilay diyor ki:

    Merhabalar size sorum bu atik gidalari komposto ettiğimizde hayvan yemi büyükbaş küçükbaş kümes hayvancılığı vs olarak kullanabilirsiniz? Hayvan yemi yapmak için farklı kompost makinelerini lazım onerebileceginiz makine varmı tesekkurler

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Nilay,

      sorunuz net olarak anlaşılamamıştır.

  9. Volkan Çolak diyor ki:

    Savaş bey merhaba;

    vermiş olduğunuz bilgiler çok güzel, çok teşekkür ediyorum.

    bu işe 20.000 solucan ile küçük çapta 2 adet IBC tank içerisinde başladım. benim aklıma takılan soru ; vereceğimiz büyükbaş hayvan gübresi nasıl olmalı. yarı yanmış vaziyette mi yoksa çok yanmış mı olmalı? (yaklaşık 1 – 1,5 yıllık)

    Saygılarımla, iyi çalışmalar..

    1. Emrah Sezgin Can diyor ki:

      Konu ile ilgili olarak web sayfamızı detaylı bir şekilde inceleyebilirsiniz. Aynı soruya web sayfamızda defalarca yanıt verilmiştir. İncelemenizi rica ederiz.

      Saygılarımla

      Emrah Sezgin CAN

  10. aengudar diyor ki:

    Merhabalar;
    Solucan maması hazırlanması konusun da yardımınıza ihtiyacım var yardımcı olabilirseniz sevinirim
    Şimdiden teşekkürler
    Biz bu işe yeni atılmak istiyoruz büyükbaş hayvan çiftliğimiz ve yeteri kadar büyükbaş gübremiz var ama nasıl komposta çevireceğiz yeterli bilgimiz yok.
    Büyükbaş hayvan gübresi yakıldıktan sonra mı yoksa yakılmadan önce mi organik ürün katılıyor ?
    Bu işin başka püf noktaları varmıdır ?

    1. Emrah Sezgin Can diyor ki:

      Konu ile ilgili olarak web sayfamızı detaylı bir şekilde inceleyebilirsiniz. Aynı soruya web sayfamızda defalarca yanıt verilmiştir. İncelemenizi rica ederiz.

      Saygılarımla

      Emrah Sezgin CAN

  11. Fahrettin Er diyor ki:

    Kompost hazırlanırken üzeri kapatılmasını söylüyorsunuz ama aynı zamandada hava verilmesi gerekiyor dediniz havayı kompos için hazırladığımız malzemenin altından mı vereceğiz yada bir koprasörlemi yani fermente edilen kompost oksijenlimi yoksa oksijensiz yanma ilemi olacak kafam karıştı

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Er,

      Yanma olayı oksijenli ortamda olur. Yani yanmayı sağlayan şey bizzat oksijenin kendisidir. Havayı yığına her yerden verebilirsiniz. Üstünün kapatılması tavsiye edilir, aksi halde ısı ve nem kaybı olacaktır.

      Saygılarımla.

  12. fındık gübresi diyor ki:

    Emeğinize sağlık ince detaylarına kadar hepsine değinmişsiniz.

  13. Semih diyor ki:

    iyi günler savaş bey benimde 100 bin civarında solucanım var önceden kendim inek gübresini yıkayarak ve havalandırarak mama yapıyordum birkaç defadır civarda bulduğum seperatör gübresini kullanıyordum 4 gün önce yeniden 5 ton kadar gübre aldım ama gübre de çok ağır amonyak kokusu var ve ne kadar havalandırırsam havalandırayım koku gitmiyor aynı zamanda yığının sıcaklığı hep 55-65 derece arasında alttan boru ve fanla da havalandırıyorum sıcaklık önce düşüyor 25 lere falan bekleyince yine ısınıyor kokusu da birazcık azalıyor ama yine devam ediyor kokuyu nasıl yok edebilir ve gübremi yarı fermente hale getirebilirim acaba

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Semih,

      koku eninde sonunda kompostlama ile azalacaktır. Başlarda fazla olması normaldir. Sıcaklık 60-65 dereceye ulaşmadan sık sık havalandırın. Eğer yem çok kuru ise sulama ile nemlendirin. Çok yüksek sıcaklık yararlı bakterilere zarar verir. Biraz daha sabrederek kompostlamaya devam edin. Sonunda olacaki göreceksiniz.

      Saygılarımla.

Yorum Yaz