Solucan Gübresi Bilgi Portalı 06 Aralk 2016

Organik Gübreler ve Önemi

Organik Gübreler ve Önemi

Organik Gübreler ve Önemi

T.C.
SAMSUN VALİLİĞİ
İl Tarım Müdürlüğü

Mehmet Ali YETGİN
Ziraat Mühendisi
Samsun / Nisan 2010

Samsun İl Tarım Müdürlüğü
Çiftçi Eğitimi ve Yayım Şubesi Yayınıdır

1. Giriş

Organik madde; toprak verimliliği ve sürdürülebilir tarım açısından son derece büyük bir öneme sahiptir. Ülkemiz topraklarının tamamına yakınında organik madde içeriği yetersizdir. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için organik gübreler son derece önemli bir role sahiptir.

Ülkemiz topraklarının ;

AZOT; % 75 den fazlası organik madde ve azot miktarı çok az veya azdır. %6 civarı yeterli ve fazla organik madde içermektedir.

FOSFOR; %75‘inde bitkilere elverişli fosfor çok az veya azdır. % 14’ünde bitkilere elverişli fosfor fazla miktardadır.

POTASYUM; % 80’inde bitkiler tarafından Kullanılabilir potasyum fazla veya çok fazladır. % 1,3’ ünde ise yetersizdir.

Topraklarımızdaki organik maddenin azlığı ve besin elementleri eksikliği, gerek çiftlik gübresinin gerekse diğer organik gübrelerin topraklara verilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

Bitkisel üretimde verime etkili besin maddeleri sırasıyla; Azot, Fosfor, Potasyum olup yetiştirme ortamı olan topraktan ürün miktarına bağlı olarak sürekli azalmaktadır.

Azalan bitki besin maddeleri mineral ve organik gübreler ile yerine koymadığımız durumda toprak verimliliğinde ve bağlı olarak üründe kayıplar olmaktadır.1

Türkiye’de konvansiyonel tarımda yılda; Organik Gübreler

* 6 milyon ton kimyasal gübre
* 39 bin ton sentetik tarım ilacı ve hormon kullanılmaktadır.

Konvansiyonel tarımda sentetik kimyasalların bilinçsiz ve kontrolsüz kullanımıyla doğal dengenin bozulması, bunun sonucunda besin zinciri ile tüm canlılara hayati tehlike oluşturmaktadır. İşte bu kayıpları önlemek ve doğal kaynakları kirletmeden doğal dengeyi bozmadan sağlıklı besin elde etmek, birim alanda verim ve özellikle kaliteyi yükseltmek için organik gübreler kullanılmalıdır.

Dünyada ve ülkemizde önem kazanan organik tarımın yapılabilmesi için organik gübrelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle de organik gübreler önem kazanmaktadır.

2. Organik Gübreler Organik Gübreler

Bitki besin kaynağı olarak organik gübreler bitki, hayvan ve insan kaynaklı kalıntılar veya atıklardan oluşmaktadır. Organik maddenin kaynağına göre değişik oranlarda Azot (N), Fosfor (P), Potasyum (K) ve diğer besin elementlerini içerirler. Bitki besin kaynağı olarak önemli organik gübreler;

* Ahır (çiftlik) Gübresi Organik Gübreler
* Yeşil Gübreler Organik Gübreler
* Kent Artığı Gübreler
* Kompostlar
* Diğer Organik Gübreler
* Et Kombinası Atıkları
* Guanalar
* Ticari Organik Gübreler

Bunların çoğu doğada bol miktarda bulunur. Besin maddesi içerikleri az olmasına karşın, toprağa organik madde kazandırmaları ve toprağın fiziksel özelliklerini iyileştirmesi açısından önem taşır. Toprakta mikrobiyolojik faaliyeti hızlandırarak strüktür, havalanma ve toprakta su tutma kapasitesini arttırması yanında makro ve mikro besin maddeleri sağlaması gibi toprağa çok yönlü olumlu katkıları vardır.

3. Ahır (Çiftlik) Gübresi Organik Gübreler

Ahır gübresi, hayvansal üretimin yoğun olduğu tarımsal işletmelerde yan ürün olarak bol miktarlarda bulunur.

Hayvanların; Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler

* İdrar
* Katı Dışkı
* Yataklık Materyalleri içerir.

Ahır gübresinde ortalama;

%75 su, Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler
%17 organik madde, Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler
%6 inorganik madde bulunur.

İdrarın yapısında yer alan N ve K2O (potasyum) bitkilerin olabileceği forma kolayca dönüşmektedir.

Ahır gübresinin kullanılması sonucunda;  2

1- Fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini etkiler,
2- Organik madde kaynağı oluşturur,
3- Mikroorganizma faaliyetini hızlandırır,
4- Su tutma kapasitesini yükseltir,
5- Havalanma özelliğini artırır,
6- Bitki besin maddelerinin tutulmasını sağlar,
7- Tuzluluk ve pH düzenlemeye katkı sağlar,
8- Toprağın sıkışmasını engeller,
9- Köklerin daha kolay gelişmesini sağlar.

Bitkiler idrardaki;

* Fosfor ve potasyumdan hemen,
* Azottan ise genellikle üre formunda olduğu için toprağa atıldıktan sonra yararlanabilmektedir.
* Ahır gübresi içerisindeki idrar oranı ne kadar yüksek olursa gübre o ölçüde kaliteli olur.
* Yataklık; organik maddeden oluşmaktadır. Yataklığın cinsi ve miktarı gübrenin kalitesini etkilemektedir. Bitkiler idrardaki azotun %30’undan faydalanır. Katı dışkıdan ayrışan azotun %6’sından faydalanır.

Bazı hayvanların idrarlarının gübre değeri yönünden kimyasal yapısı çizelge 1’de verilmiştir. Tablolardaki miktarlar hayvanın yaşına, fonksiyon, beslenme durumlarına göre değişiklik göstermektedir. Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler

 

34

Sığır ahırında hayvan başına günde;

* 20-25 kg katı dışkı,
* 10-12 litre idrar hesaplanır.
* Yıllık taze gübre üretimi 12-15 ton‘dur.

Koyun ve keçi gübresi ise çok kurudur.İdrar katı dışkının altı da biridir; Hayvan başına günde;

* 4-5 kg katı dışkı,
* 0,5-1 kg sıvı dışkı hesaplanır.
* Yıllık gübre üretimi 0,5-0,7 ton ‘ dur.

Atların yıllık gübre üretimi ise 8-16 ton dur.

Ahır Gübresinin Yapısını Etkileyen Etmenler

Çiftlik gübresinin içeriği standart olmayıp hayvanların;

1- Cinsi
2- Beslenmesi
3- Yaşı ve Cinsiyeti
4- Barınaklarda Kullanılan yataklıkların etkisi

Hayvanlar yedikleri yemlerin yaklaşık %50’sini idrar ve dışkı şeklinde dışarı atarlar.

Çiftlik gübresinden en iyi sonucu alabilmek için;

1-Gübrenin saklanması
2-Gübrenin olgunlaşma süresi
3-Kullanılacak miktar
4-Uygulama zamanı
5-Uygulama şekli vb. konulara gereken özen gösterilmelidir.

5

6

Ahır Gübresinin Olgunlaştırılması ve Korunması

Ahır gübresinin olgunlaştırılması;

* Kontrollü
* Kontrolsüz şartlarda sağlanır.

Kontrolsüz şartlarda oluşturulan gübrede;

Hava ile teması fazla olur ve aerobik ayrışma meydana gelir. Gübrede ısı 60–700C’ye kadar çıkar. Tam olgunlaşma olmadığı için organik madde ve azot kaybına sebep olur.

Olgunlaşmadan toprağa atıldığında bitkiler bundan yararlanamadığı gibi topraktaki azot ve organik gübreyi parçalamakla faaliyet gösteren mikroorganizmalar kullanacağı için bitkilerde geçici azot noksanlığı olur.

Parçalanma sürecinde bitkilerde gelişme yavaşlar, süre sonunda azot ihtiyacı karşılanacağından bitkiler gelişmesini hızlandırır.

Kontrollü şartlarda oluşturulan gübrede ;

Gübre 70-80 cm kalınlığında yığıp kontrolsüz şartlarda aerobik ayrışmaya, sonra su ilave edilerek anaerobik ayrışmaya tabi tutularak gübre yığınının 60-700C‘ye çıkması sağlanır. Ayrışmayı hızlandırmak için yığın bazı kimyasal maddeler (amonyum ve potasyum karbonat) atılmalıdır.

Ahır Gübresinin Kullanımı ve Miktarı

Kullanılacak gübrenin zamanı iyi seçilmesi gerekir. Zamanın belirlenmesinde;

* Toprağın tekstürü
* Bölgenin yağış durumu etkilidir.

Kaba tekstürlü ve yağışlı bölgelerde; İlkbaharda
İnce tekstürlü ve kurak bölgelerde; Sonbaharda

Toprağa verilecek ahır gübresi miktarı;

* Toprağın organik maddesi,
* Tekstürü,
* Yağış miktarı,
* Bitkinin gübre ihtiyacı, etkilidir.

Bitkiler verilen ahır gübresinin;

Birinci yıl %50 Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler
İkinci yıl %30
Üçüncü yıl %20‘sinden yararlanırlar.

Toprağa atılan gübrenin; Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler

Çapa bitkileri; %80-100 den Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler
Tahıllar %20-40 dan yararlanmaktadır.

Ahır gübresiyle beslenen bitkilerin ürün kalitesi ve kuru madde oranı daha yüksektir.

4. Yeşil Gübre Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler Organik Gübreler

Toprağı zenginleştirmek üzere yerinde büyütülmüş yada başka yerlerden getirilmiş yeşil bitki materyalinin toprak altına gömülme işlemine “yeşil gübreleme“ bu iş için kullanılan bitkilere de ”yeşil gübre bitkileri“ denilmektedir. Yeşil gübre olarak yonca, üçgül, soya fasulyesi en uygun olanlarıdır.

Yeşil gübre bitkileri;

1- Havanın serbest azotunu tutar. (rhizobium bakterileri)
2- Yağışın bol olduğu dönemde gelişebilmesi,
3- Yüzey akışı ve erozyonu önler,
4- Kışlık yabancı otları kontrol altına alır,
5- Toprağın organik maddesini artırır,
6- Toprağın tekstür ve strüktürünü düzeltir.
7- Fosfor ve potasyum sağlar.

Yeşil Gübrenin Uygulama Zamanı Ve Şekli

* Toprağa çiçeklenme döneminde karıştırılmalı,
* Hafif topraklarda; İlkbaharda
* Ağır topraklarda; Sonbaharda
* Toprağa gömülme derinliği 20 cm olmalı,
* Ahır gübresi ile birlikte kullanıldığında ürün miktarında artış sağlar.

Yeşil Gübrenin Faydaları

* Toprağa organik madde ve azot sağlar,
* Toprağın fiziksel ve kimyasal yapılarının düzelmesine yardımcı olmakta,
* Toprakta humus birikimi sağlamakta,
* Mikrobiyal faaliyetleri artırarak toprağın biyolojik özelliklerinin düzelmesine yardımcı olmakta,
* Organik maddenin ayrışmasını ve humusun parçalanmasını hızlandırır,
* Topraktaki hava ve su sirkülasyonunu düzenler,
* Besin maddelerini toprağın üst katmanlarına taşır,
* Toprağa funda yapı kazandırır,
* Toprağın çabuk tava gelmesini ve uzun süre tavda kalmasını sağlar,
* Meyilli arazilerde erozyonu düzenler,
* Bitkilerin köklerinin daha iyi gelişmesini ve dondan zarar görmesini engeller,
* Toprağın yüzeyini örterek infiltrasyonu artırır,

Tek olumsuz yönü ise uzun yıllar kullanımı ile toprağın pH’sının düşmesine neden olur.

Organik Gübreler

7a

 

5. Kent Artığı Gübreler

Kentlerde yaşayan insan topluluklarının oluşturduğu kanalizasyon ve çöp gibi atıklardan meydana gelmektedir. Doğrudan doğruya kullanıldıkları gibi ahır gübresi veya diğer organik atıklarla da kompost yapılarak kullanılabilir. Kent artığı gübreler de diğer organik gübreler gibi bitki besin elementi sağlamasıyla birlikte, Organik yapısından dolayı toprak düzenleyici olarak da görev yapar. Normal bir kanalizasyon suyunun bir metreküpünde 107 g N, 89.5 g K2O ve 25.6 g P2O5 bulunmaktadır.

Organik Gübreler

8

Organik Gübreler

6. Kompostlar

Kompostlar humus niteliğinde olup, tarımsal işletmelerde bulunan çöplerin, hayvansal artıklarının, mutfak artıklarının, şehir çöplüklerinin ve organik yapılı bazı fabrikasyon artıklarının çeşitli işlemlerden sonra mikrobiyal ayrışma sonucu mineralize olmalarından elde edilir. Bunlar aerobik ayrışmaya uğradığından patojenlerden arınmış, funda toprağı kokusunda ve 9görünümünde organik yapılı gübrelerdir. Mineralize olmamış atıkların toprağa atılması bir yarar sağlamaz.

Kompost Yapımı

Kompost materyalleri; İyice karıştırılıp tabanı sıkıştırılmış bir yerde yığın yapmak üzere hazırlanır.Alta bir tabaka saman serilerek sızma engellenir. Yığının yüksekliği 1-1.5 m olabilir. Üstü toprak ile örtülerek fermantasyona bırakılır. Fermantasyon, materyalin cinsine göre 6-24 ay arasında olabilir. Ancak yığın ara sıra karıştırılarak havalandırılır. Olgun kısım alınır, kurumuş ise ıslatılır. Yığın her zaman için çok fazla olmamak kaydıyla sıkıştırılır.

Kompost hazırlanmasında dikkat edilecek konular;

* C/N oranı,
* parça büyüklüğü,
* nem,
* havalandırma,
* ısı,
* patojen ve parazitlerin yok edilmesi,

ve gerekli ise mikrobiyal aktivitenin hızlandırılmasıdır. Örneğin; tahıllara ait bitki kalıntılarında ortalama olarak %0.5 N, %0.6 P2O5 ve % 1.5 K2O bulunmaktadır. Bu kalıntıların %50’si hayvan yemi olarak kullanılsa bile diğer %50’sinin toprağa organik madde olarak kazandırılması gerekir. Bitki kalıntıları kompostlaştırılarak, toprak yüzeyine malç olarak veya toprak derinliklerine gömülerek tekrar kullanılabilir.

7. Diğer Organik Gübreler

1- Et Kombinası Artıkları

Kan Tozu ve Et Artıkları
Boynuz ve Tırnak Tozu
Deri Tozu
Kemik Unu

2- Guanalar

Deniz kuşlarının veya diğer deniz hayvanlarının dışkı ve cesetlerinin zamanla birikimlerinden oluşmuş doğal gübrelerdir. Genel olarak yapılarında; %6-7 N, %9-10 P2O5, %1-2 K2O bulunmaktadır.

6. Organik Tarımda Ticari Organik Gübreler

Toprak düzenleyici ve bitki besin elementi olarak kullanılırlar. Bu organik gübrelerin kullanılmasıyla;

* Toprağa makro ve mikro besin elementleri kazandırılır,
* Topraktaki mikroorganizma faaliyetleri hızlandırabilir,

* Topraktaki minerallerin yıkanıp kaybolması önlenir,
* Toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik yapısı iyileştirilir,
* Bitkinin hastalıklara karşı direnci arttırılır,
* pH düzenlenir,
* Toprağın organik madde içeriği arttırılır,
* Verim ve kalite artırılır.

Bu gübrelerin organik tarımda kullanılması durumunda sertifikasının olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

10

SAĞLIKLI ÜRÜNLER İÇİN
       Organik Tarım          

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz