Solucan Gübresi Bilgi Portalı 03 Aralk 2016

Solucanlar İçin Yem Türleri – I

Solucanlar İçin Yem Türleri – I

Solucanlar İçin Yem Türleri – I

Merak Ettikleriniz:

Solucanlar sadece hayvan gübresinde yaşayabilirler mi? Yoksa başka ek maddeler gerekli midir?

Duymak İstedikleriniz:

Hayvancılık faaliyetleri sonucu ortaya çıkan gübrelerin solucanlar için değerli bir yem olması gerçeği bir yana, bu gübrelerin büyük ölçekli solucan gübresi üretim sistemi ile işlenmesi çevre açısından da önemli bir potansiyeli barındırmaktadır. Hayvancılık faaliyetlerinin bir yandan artmaya devam ederken, ortaya çıkan atıkların bertaraf edilmesi ve kaliteli bir gübre olarak muhafaza edilmesi de ayrıca önemini korumaya devam edecektir.

Hayvan gübrelerinden üretilen vermikompost bitkiler için mükemmel bir gelişim ortamı sağlamaktadır. Ayrıca yapılan akademik çalışmalar da göstermiştir ki, hayvan gübresinden üretilen vermikompost diğer kompost türleri ve farklı atıklardan üretilen vermikompost türlerine göre daha yüksek kalitedir.

Esasen solucanlar sadece çiftlik gübresiyle beslenebilirler. Çiftlik gübresi, yani hayvan dışkısı, mikroorganizmalar açısından oldukça zengindir ve ayrıca solucanların ihtiyaç duyduğu besinlerin çoğunu içermektedir.

Gerçekten de düşünüldüğünde hayvan gübresi belki de en iyi solucan yemidir. Zaten Eisenia fetida türü solucanın bir diğer adı da tam da bu nedenle “gübre solucanıdır.”

Ancak diğer taraftan, tüm gübreler eşit yapıda değildirler. Hayvan gübrelerinin tüm çeşitleri solucanlar için gıda olarak kullanılabilir iken, hayvanın türü ve atıklarının bu anlamda toplanma ve taşınma pratikleri, bu atıkların solucanlara vermek için hazır olup olmadığını belirler. Genel olarak, burada en önemli faktör solucanlara verilecek olan yemdeki amonyak ve inorganik tuz düzeyidir. Bu iki faktörden her ikisinin de yüksekliği solucana zarar verebilir ve onları hatta öldürebilir. Özellikle de solucanların böyle bir durumda kaçabilecekleri yeterli alan yoksa… solucanlar

Şimdi bu anlamda bazı hayvan gübrelerini solucan yemi olabilmeleri açısından değerlendirelim:

inek gübresiSığır (büyükbaş) Dışkısı: Bu gübre sıvı bulamacından ayrılmış bir gübredir.  Edwards ve Bohlen’e (1996) göre solucan beslemede en kolay ve rahat gübre türü budur. Bunun nedeni de bu gübrenin tesisten çıkartılırken yıkama yöntemiyle sıvısından ayrılması esnasında içerdiği üre ve tuzlardan çok büyük oranda arınmış olmasıdır. (Not: Türkiye ne ölçü kullanılıyor bilmiyorum ama, yurt dışında büyükbaş hayvan çiftliklerinde hayvan altlıkları otomatik sistemle çekme usulü temizleniyor ve bu temizleme esnasında su kullanılıyor. Bu su sayesinde hayvan dışkısı bir nevi yıkanmış oluyor.) Böylece elde edilen sığır gübresi solucanlar için kullanıldığında bir nevi at gübresinin özelliklerine benzemiş olur.

sığır gübresiEsasen bu atıklar genellikle iki farklı biçimdedir. Birincisi, “ağıl gübresi” olarak da bilinen temel olarak hayvan dışkısı, üre, saman ve bazı diğer karbonca zengin materyalle karışık olarak; diğeri ise yukarıda belirtmiş olduğumuz sulu bulamaç gübredir ve hayvanların altlıklarının suyla yıkanması neticesinde ortaya çıkan ve çekilerek bir yerde depolanan cıvık gübredir. Her iki durumda da elde edilen gübre solucanlar için iyi birer yem kaynağıdır, fakat bulamaç halinde olan sıvı gübre kesinlikle bazı avantajlara sahiptir.

Öncelikle yıkama (ya da daha doğrusu, seyreltme) işleminden dolayı bulamaç gübre, ki kullanılmadan önce katı ve sıvı birbirinden ayrılmalıdır, amonyak ve inorganik tuzları daha az içerme eğilimindedir ve çoğunlukla herhangi bir ön işleme tabi tutulmadan solucanlara yem olarak verilebilmektedir.

sığır gübresiBu bilgi ışığında, ayrıştırılmış sığır gübresi de dahil olmak üzere eğer herhangi bir gübre tipi kullanmayı düşünüyorsanız, sisteminiz küçük, orta veya büyük ölçekli olsun fark etmez, materyalinizi solucanlara yem olarak vermeden önce kısa süreli bir ön kompostlamadan (ortalama 1-2 hafta) geçirmeniz tavsiye edilir. Bu ön kompostlama işlemi net bir şekilde solucan gübresi kabınızda ısınma riskini ortadan kaldıracaktır, ki sistemde meydana gelebilecek bu tür bir ısınma ya solucanlarınızın ölümüne yada toplu olarak sistemin dışına göç etmelerine neden olacaktır. Eğer yüksek kalitede solucan gübresi satışını amaçlıyorsanız ön kompostlama süreci daha da önemli bir hale gelir, çünkü son ürün olarak elde edeceğini vermikompostta patojen ve yabani ot tohumu bulunma riskini çok büyük oranda azaltır. solucanlar

at gübresiAt Gübresi: Bu gübre de mükemmel bir vermikompost yem girdisidir. Bunun nedeni at dışkısının, atların altlarına serilen ve karbonca zengin bir materyal olan altlıkla (örneğin ve çoğunlukla saman) karışmasındandır. At gübresi katı bir gübredir. Sığırlarda olduğu gibi hayvan tarafından cıvık bir biçimde  atılmaz. Bu nedenle de suyla yıkama yapılmaz. Bundan ötürü içerdiği amonyak fazlasının seyrelmesi için at gübresinin yıllanmış olması ya da daha kısa yoldan kompostlanmış olması gerekir. Bu sayede ham at gübresi solucanlara verildiğinde yanma oluşması nedeniyle ısı yükselme riskinin de önüne geçilmiş olacaktır. solucanlar

At gübresi nispeten taze olduğunda solucanların çok sevdiği bir gübre olabilmektedir. Yem olarak at gübresinin kullanıldığı bir solucan gübresi kabında, taze at gübresinin yeni eklendiği bölgelerde solucanların sayısında yoğunlaşma ve toplanma görebilirsiniz.

Sığırların aksine atlar biraz verimsiz işleyen bir sindirim sistemine sahiptirler. Bundan dolayı bolca yem yedikleri bir günün sonunda bolca dışkı üretirler. Atların yedikleri besin maddeleri (çim, saman vb.) iyice sindirilemediği için, gübrelerinin kompostlanması ve bu esnada yüksek ısı üretmesi riski vardır.  Bu nedenle, at gübresi oldukça hacimli olma eğilimindedir (örneğin büyük partikül boyutlu). Ayrıca büyük oranda yabani ot tohumları içerir ve bu nedenle solucan gübresi kabına eklenmeden önce mutlaka ön kompostlamadan geçirilmesi gerekmektedir.

domuz dışkısı

Domuz Dışkısı: Sığır dışkısına benzer bir şekilde domuz dışkısının da sıvısından ayrıştırılması gerekmektedir.  Bu malzemenin, büyüyen solucanlar için en verimli atıklardan biri olduğu düşünülmektedir. Bu anlamda ABD-Ohio Eyalet Üniversitesinde yapılmış olan birçok çalışma domuz dışkısından üretilen vermikompostun en kaliteli gübre olduğunu ortaya koymuştur.

Sığır gübresinde olduğu gibi (özellikle de süt sığırı), domuz gübresi de genel olarak bulamaç kıvamında toplanır ve depolanır. Sıvı ve katı birbirinden ayrıldıktan sonra katı kısmı çok iyi bir solucan yemi olur. Edwards ve Bohlen’e göre (1996) katı domuz dışkısı muhtemelen solucan yetiştirmede en verimli atıktır. Uzmanlar bu materyalin de amonyak ve inorganik tuz içerme eğiliminden bahsederler ve bir ön kompostlama sürecini domuz gübresi için de tavsiye ederler. solucanlar

Domuz GübresiDomuz gübresi aynı zamanda yüksek oranda bakır (ve diğer metaller) içerebilmektedir. Bu nedenle eğer domuz gübresi kullanarak vermikompost üretip pazarlamayı düşünüyorsanız, pazara sunmadan önce solucan gübresini analiz ettirmenizde fayda olacaktır.

Domuz gübresi sadece solucanların büyümesi için “en verimli” gübre değildir, aynı zamanda domuz gübresinden elde edilen vermikompostun diğer hayvan gübrelerinden elde edilen vermikompost türlerine göre bitki büyümesini daha fazla teşvik ettiği yapılan çalışmalarala raporlanmıştır (Atiyeh ve ark. 1999) solucanlar

Tavuk gübresi

Kümes Atıkları (Kanatlı Hayvan Gübresi): Kanatlı hayvan dışkıları genel olarak hem amonyak hem de inorganik tuzları oldukça fazla oranda içermektedir. Bu nedenle de diğer gübrelere göre daha az rağbet görürler. Fakat yeterli bir yıkama ve/veya yıllanma ya da kompostlama ile bu gübreler de solucanlar için yem olarak kullanılabilir ve sonuç zengin bir gübre eldesi ile sonuçlanacaktır. solucanlar

C:N oranını dengeleyebilmek için bu atıklar turba yosunu, parçalanmış kağıt veya diğer bazı ‘yataklama’ malzemeleri ile karıştırılmalıdır. Diğer hayvan gübreleriyle karşılaştırıldığıında kanatlı gübreleri oldukça kurudurlar.  Bu nedenle de büyük olasılıkla genel olarak su eklemek gerekir (tabii ki ‘yıkama’ yolu da kullanılabilir.) solucanlar

tavşan gübresi

Tavşan Gübresi: Bu gübre içerdiği yüksek tuz ve amonyak seviyesi ile kanatlı hayvan gübresine benzemekle beraber, doğru bir biçimde kullanılacak olursa mükemmel bir solucan yemi olarak kullanılabilirler. Bu anlamda yurt dışında zaman içinde bir çok tavşan yetiştiricisinin solucan gübresi yetiştiricisine terfi ettiği gözlemlenmiştir. Tavşan yetiştiriciliği Türkiye’de yaygın olmamakla beraber bazı yörelerde tüyleri için yetiştirilmektedir. solucanlar

koyun gübresi

Koyun / Keçi / Lama Gübresi: Bunlar da oldukça zengin gübrelerdir. Ancak bu gübre türü de bir miktar ön kompostlamaya tabi tutulursa veya yıkanırsa solucanlar için iyi bir yem kaynağı olacaktır. Koyun ve keçi gübresi Türkiye’de yaygın olarak bulunabilen bir gübredir ancak çoğunlukla ve ne yazık ki, tezek yapımında kullanılmaktadır. Bu kadar değerli bir organik madde kaynağının ilkel zamanlardan kalan bir yönteme kurban gitmesi çok üzücüdür. solucanlar

İnsan ve/veya Evcil Hayvan Dışkısı: Bu materyaller çok dikkatli bir biçimde kullanılmalıdır. Sadece bu tür atıkları işleyen sistemler kullanılmalıdır. Bu şu demektir, bu atıkları işleyeceğiniz sistemden satış amaçlı olarak hem solucan hem de gübre elde edilmemelidir. Ayrıca bu atıkların işlenmesi için karbon oranı yüksek materyalle karıştırılması gerekmektedir. Bu atık türü üzerinde çok az çalışma yapılmıştır. Çünkü içerdiği zararlı mikro-bakteriler nedeniyle işlenmesi ve kullanılması risk içermektedir. solucanlar

Özetle şunu söylemek mümkündür:

Eğer hayvanın yediği yemler esas olarak bir vejetaryen diyeti ise çıkardığı gübre solucan dostu bir yem olacaktır. Fakat buna rağmen yine de çoğu durumlarda bir ön kompostlama şart olabilir. Bu nedenle hangi tür gübreyi yem amaçlı olarak kullanacak olursanız olun, mutlaka bir ön kompostlamadan geçirin. Bunun bir kaç faydası olacaktır. Ham maddenin içerdiği fazla amonyak ve inorganik tuz oranları seyrelecektir. Ayrıca içerdiği zararlı bakterileri bertaraf etmiş olacaksınız. Bir diğer faydası da solucanların sağlıklı bir yem tüketmesini sağlamış olacaksanız. Sağlıklı solucan sağlıklı işleyen bir sistem demektir. solucanlar

Hayvan gübresinin yem olarak kullanımı konusunda daha detay bilgi için: Solucanlar İçin Yem Türleri – II

Bol ve bereketli üretimler.

[/restrict]

Etiketler:

Yorumlar

  1. macrol diyor ki:

    savaş bey kolay gelsin size bir kaç sorum olacaktı

    1-)sığır gübresinde solucanlar için hazırlana gübrenin dış ülkelerde yıkama ve çekme işlemi nasıl oluyor su ile yıkayıp kurutuyorlar mı
    2-) at gübresini 21 gün her 2 gün de bi sulayıp karıştırarak fermente etmek yanlış mı eskimiş at gübresi mi kullanmalıyım
    3-)ben bu bölgede domuz yetiştiriciliği yapan birileri var domuz gübresini aldığımda bunu nasıl sudan arındır malıyım ve nasıl fermente etmeliyim (su karıştırmadan) ve domuz gübresinde 21 gün aktarma yapıyor muyuz
    4-)savaş bey ben bu bahsetmiş olduğum 3 gübreyi de çok rahatlıkla buluyorum bu 3 gübreden hangisini kullanmam iyi olur bir de bu gübreleri fermente ettikten sonra iyice kurutup ta mı solucanlara vermeliyiz yoksa nemli bir seviyede mi solucanlara vermeliyiz ve solucanlar için yemden hariç dinlendirici daha iyi olmalarını sağlayan besin kaynağı yada hastalıktan koruyucu bir besin varımdır

    savaş bey çalışmalarınızı büyük bir zevkle takip ediyorum saygılar teşekkürler

    ,

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın macrol,

      1) Yıkama ve çekme işlemi ile birkaç video var ama youtube kapandığı için izlenemiyor. Farklı kaynaklar bulabilirsem size bildiririm. Şimdilik şöyle belirteyim, hayvanlar dışkıladıktan sonra elektirikli bir motorla çalışan bir sistem belli zaman dilimlerinde bu dışkıyı bir paletle süpürüp ahırın çıkışına çekiyor. Ardından zeminin temizliği için sulama yapılıyor. Dolayısıyla ahırın dışına atılan dışkı hem hayvanın katı gübresini, sıvı üre atığını ve hem de zeminin yıkama suyunu içeriyor. Bu sulu bulamaç presleme makinesinden geçiriliyor ve sıvısı bir tarafa katısı başka bir tarafa ayrılıyor. Katı kısım daha sonra kompostlanıyor ve yem olarak kullanılıyor.

      2) At gübresi yapısı itibariyle katıdır. İnek gübresinde olduğu gibi sıvısından ayrılma işlemine tabi tutulmaz. Burada belirttiğiniz gibi fermente edebilirsiniz. Fermantasyon sonrası, yani kompostlama sürecinin sonunda yığının genel olarak ısısı düşmüşse yemi solucanlara verebilirsiniz.

      3) Domuz gübresi ne yazık ki ve doğal olarak yabancısı olduğum bir atık türü. Yakından görmeden bir yorumda bulunamayacağım. Ancak şunu söylemek mümkün, bu tür sıvı karışık atıkları en kaliteli biçimde seperatörler yardımıyla presleme usulü ayırabilirsiniz.

      Seperatör ve Ayırma İşlemi

      4) Eğer bu üç gübreye bu kadar kolay ulaşabiliyorsanız şunu deneyebilirsiniz; solucanlarınızın bir kısmını başka bir kaba ayırıp bu üç gübrenin karışımından oluşan ve kompostlama işlemi tamamlanmış bir yem hazırlayıp verebilirsiniz. Solucanlar için dinlendirici daha iyi olmalarını sağlayan besin kaynağı olduğuna dair bir duyumum olmadı.

      Saygılarımla.

  2. macrol diyor ki:

    savaş bey çok teşekkür ederim vermiş olduğunuzun bilgilerden dolayı savaş bey fermentasyon işleminden sonra gübrenin hepsini kurutup solucanlara öylemi vermeliyim toksa nemli bir şekilde mi solucanlara vermeliyim

    birde bu bölgede seperatörle çalışan kimse yok bir kişi kürekle gübreyi el arabasına onuda dışarı bir yere yıgın yapar ben bu inek gübresini seperatör olmadan nasıl sudan arındır malıyım

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın macrol,

      hazırladığınız yemi kurutmadan nemini koruyarak vermelisiniz. Eğer kurutacak olursanız yemin yararlı mikrorganizma seviyesini düşürmüş olursunuz.

      Seperatörü zaten küçük ölçekli alıp kullanamazsınız. Makine büyük ve maliyeti yüksektir. Her gün ciddi oranda atık gübre çıkıyorsa alıp kullanmalısınız. Zaten eğer gübre bir yere yığılıyorsa zamanla sıvı kısmı süzülüp toprağa karışacaktır. Üstte kalan yığın çok cıvık değilse kullanabilirsiniz. Ancak kullanmadan önce şunu da deneyebilirsiniz; bu gübreyi alıp beton bir zemine dökün. Hortumla yığın çamur kıvamına gelmeyecek şekilde üzerine sulama yapıp, yıkayabilirsiniz. Daha sonra kalan gübreyi örneğin bir yem torbasına koyup üzerine ağırlık koyarak suyunun süzülmesini sağlayabilirsiniz. Ya da eğer çok fazla sulu değilse gübreyi sıcak komposta direk dahil edebilirsiniz. Bunu denerseniz sonuçlarını bizlerle paylaşmanızı rica ederiz.

      Saygılarımla.

  3. macrol diyor ki:

    savaş bey dediğinizi denemeyeceğim birde şu denenmiş mi yada deneyenler var mı kırmızı solucana ayrı ayrı 3 kaba alıp 1 kaba evsel atık 2 kapa havyan gübresi 3 kapa evsel ve hayvan gübresi karışımı mama verip üretilen gübrenin değerleri ölçülmüş mü ve bu mamalardan hangisini daha hızlı yemişler

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Özellikle bu şekilde yapılmış bir çalışma olduğuna dair bir bilgim yok. Ancak 3 nolu kapta en yüksek verim alınacağı kesin.

  4. caner diyor ki:

    iyi günler Savaş bey,

    Solucanlarımız için mama olarak separatör gübresi kullanmaya başladık. Bu gübreyle ilgili iki sorum olacak;

    1. Mama olarak kullanmak üzere beklettiğimiz separatör gübresinin içinde aşırı derece mantar çıkıyor. Bu ne demektir? Solucanlara zararı varmıdır? Yemleme yaptıktan sonra mantar çıkmıyor sadece bekleyen mama içerisinde mantar var.

    2. Kültür havuzunda yüzeyden itibaren sıcaklık çok yüksek. 30-31 derece arasında. Özellikle yüzeyden bir karış aşağıdaki sıcaklık 31 derece ve elle sıcaklık hissedilebiliyor. Acaba kullandığımız gübre hala yanmaya mı devam ediyor yoksa solucanları ayırma zamanımı geldi. (3 m2 lik havuza iki ay önce 38000 solucan bırakmıştık. Havuz yaklaşık bir hafta sonra tamamen dolacak ve mama tüketimi günde 30 kg civarında). Ortam sıcaklığı 23-24 derece. Yazın çok sıcak geçtiği dönemlerde dahi sistemin sıcaklığı 29 derecenin üzerine çıkmıyordu.

    Kolay gelsin.İyi çalışmalar

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın caner,

      1) kompost, dışarıdan bakıldığında basit bir yığın gibi durabilir ancak esasen içinde milyonlarca bakteri ve mantarın faaliyet halinde olduğu dinamik bir yığındır. Bahsettiğiniz mantarlar, kompostlaşma esnasında ortam koşulları müsait olduğu için ortaya çıkan mantarlardır. Kompostta yer alan mantar sporlarından üremektedirler. Solucanlara ve komposta herhangi bir zararı yoktur; tam aksine sistemin ayrıştırıcılarındandır.

      2) İlk olarak, Dr. Clive Edwards İle Röportaj adlı konuda yer alan aşağıdaki alıntıya göz atınız:

      Temelde, 0.093 metrekare başına yaklaşık 1 ile 2 kg arası solucan 15-20 cm derinliğe konulur. Ben hiç bir zaman, 0.093 metrekare başına 2 kg’dan fazla solucan nüfusuna erişemedim ve bu arada, ham maddenin her hafta rastlege verildiği karadüzen bir sistemden değil, mükemmel bir şekilde yönetilen bir reaktörden bahsediyorum. (ÇN: Siyahaltın kültür havuzlarında da birim alana, yani 1 metrekarelik yüzey alanına en az 10.000 en fazla 20.000 solucan eklenmektedir. Bu bilgi Dr. Clive Edwards’ın hesabıyla uyuşmaktadır. 0.093 metrekare başına 2 kg; yani 1 metrekareye 21505 solucan [1 solucan/1 gr varsayılarak]-SG). Sistem doğru sıcaklıkta, doğru nemde tutulmalı ve düzgün yönetilmelidir. Nemin %5 veya %10’dan daha fazla değişkenlik göstermesini olanak sağlamayı göze alamazsınız, (eğer böyle bir şey yapıyorsanız) aksi halde optimum verim yaklaşık üçte iki oranında derhal düşer. Aynı durum sıcaklıkta da geçerlidir, eğer çok sıcak veya çok soğuk olursa, işleme oranı düşer. Benim bahsettiğim ise doğru bir şekilde işleyen çevresel olarak yönetilebilir bir reaktördür.

      Biz her zaman söylüyoruz ama nedense bir türlü anlatamıyoruz; bizim elimizdeki bilgi hem araştırmadan (akademik veya bireysel) ve hem de uygulamadan gelmektedir. 1,5 metrekarelik bir alana 10.000 solucan konmalıdır. Bu sayı 2 katına veya daha üstüne çıktığında solucanların yarısı alınmalıdır. Sizin durumunuzda, (3 m2-38000 yani 1,5 m-19000 solucan demektir. Bu durumda sisteme ayrılma seviyesinde solucanı doğrudan koymuş bulunuyorsunuz. Yukarıdaki yazılanlardan da yola çıkıldığında daha az koymanız gerektiği ortaya anlaşılıyor.

      Sayının çok olması ısıyı nasıl etkiler?

      Kompost içinde mikroorganizmaların sürekli olarak faaliyet halinde olduğu bir yığındır. Solucanların varlığı, eğer olması gerekenden fazla ise, sistemdeki bakteriyel faaliyetlerin olağandan fazla olmasına neden olur. Bu faaliyet yığının ısınmasını hızlandırır. Ayrıca solucanların açtığı tüneller yığının hava almasına ada neden olur. Eğer kompost yeterince fermente olmamışsa (tam fermente olmayacak fakat yarı fermente olması gerek, daha az olursa o da sıkıntı) yığın yanmayı sürdürür.

      Yapmanız gereken yemi biraz daha fermente edeceksiniz, sistemdeki solucanların sayısını azaltacaksınız. Normal koşullarda ısının düşmesi gerekir.

      Saygılarımla.

  5. Harun diyor ki:

    Savaş bey merhaba,
    Kendi ihtiyacım olan gübreyi üretmek istiyorum. Civarda besi yapanlardan inek gübresi temin etmek mümkün ancak seperatör uygulaması yok. Bu gübreyi nasıl kullanabilirim

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Harun,

      eğer seperatör gübresi değilse, asitlik ve tuzluluk bakımından sıkıntı olmaktadır. Fazla suyunu ve tuzunu süzmeniz gerekecek, o da çok uğraştırabilmektedir.

      Saygılarımla.

  6. static_reactor diyor ki:

    Merhabalar Savaş Hocam,
    Öncelikle aranıza yeni katıldım 🙂 Böyle değerli bir sitede bizlere yol göstermeniz gerçekten çok güzel bunun için teşekkür ederim. İdrak edemediğim bir husus var.
    İzmir de yaşıyorum ve köyde yaşayan akrabalarım var ve dolayısıyla inek gübresi temin edebilirim. Herşeyden önce daha solucanları temin etmedim ve solucan mamasını bolca hazırlamadan solucan almayı istemiyorum.
    Seperatör bulunmamakta, dolayısıyla seperatör kullanmadan ben bu inek gübresini nasıl fermante edebilirim.
    Bir de; fermante etmek demek, kompost haline getirmek demekle aynı mıdır?(C/N oranına bağlı kalarak inek gübresini de ekleyip kahverengiler ile yeşilleri karıştırıp vb. bilinen kompost yapımı)

    Ben aklımdaki senaryo yu anlatayım size;
    1 traktör inek gübresini yaklaşık %30 u kadar talaş(toz değil, hafif iri kıyım) ile karıştırıp, nemlendirip üzerini örtecektim. sonra 1 haftada bir harmanlayacaktım. Taki koku gidene kadar. yaklaşık 4-6 ay sürecekti bu olay.

    Burada benim yanlışım varsa düzeltir misiniz?

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın static_reactor,

      fermente olarak tabir edilen şey, evet bildiğiniz kompostlamadır. Ancak bir fark var ki, fermente işlemi tam kompostlama değildir, yarı kompostlamadır. Tam kompostlanmış materyalde besin değeri solucan için düşüyor ve yem olarak çok fazla tercih edilmiyor.

      Bu nedenle, seperatör gübresi kullanmayacaksanız kompostlama çok daha zor hale gelir. Çünkü ham madde hem çok sulu hem de tuzludur. C/N oranını tutturmak pek mümkün olamamaktadır. Talaş zor çözülen dayanaklı bir C kaynağıdır. Bu nedenle toz olarak kullanılması gerekir. 4-6 ay süren bir kompostlama sonrası elde edilen üründe pek bir değer kalmaz. Uygun koşullarda en fazla 30 gün kadar süren bir kompostlama makul olabilir.

      Saygılarımla.

  7. ismail hakkı diyor ki:

    Merhaba savaş bey öncelikle bıkmadan usanmadan öz veriyle tüm soruları cevapladıniz görüyorum ve bu sayede bayağı bilgilendim bunun için size minnettarim. Benim sormak istediğim şudur ben yaklaşık 5-6 el arabası inek gübresinin saman ve talasla karıştırarak 2-3 günde bir karıştırıyorum ve devamlı suluyorum fakat 20 günden fazla olmasına rağmen hala fermente olmadı ve ısınmadi acaba bunun sebebi üzerine ne olabilir laylon brandami sersem acaba

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın İsmail Hakkı,

      fermantasyonun olması için yeterli büyüklükte bir yığına ve ayrıca C/N dengesine, yani Hayvan Gübresi/Saman-Talaş dengesine ulaşmanız gerek. Ayrıca zaten beklemiş ve kendiliğinden yanmış gübre tekrar fermente olmaz.

      Saygılarımla.

      1. ismail hakki diyor ki:

        Savaş bey inek gübresi taze ayrıca yığının yerden yüksekliği yaklaşık 1 metre pramit şeklinde yigdim 5-6 el arabası gubreye ufak 1 çuval ince talas ve saman vs karıştırdım suladim nem oranını cokmu yaptım acaba branda serince ısınıyor ama brandayi kaldırıp kastirinca hemen soğuyor 23 nişandan beri karıştırıyorum neyi eksik yaptım hala anlamış değilim yiginda % 80 nem olacak diye okumuştum onun için devamlı yaş oluyor ondan olabilirmi

        1. Savaş Gönen diyor ki:

          Sayın İsmail,

          eğer branda serince ısınıyorsa demek ki yığın ısı kaybediyor. Bu arada, nem için %80 rakamını ölçmeye kalkmayın. Bunu göz kararı yapın. Eğer çok kuru veya çok ıslak olursa yanma başlamaz. Kuruysa yavaş yavaş ıslatarak, çok ıslaksa biraz daha kuru malzeme katarak ısınmayın başlamasını sağlayın. Böylece yavaş yavaş öğrenerek doğruya erişeceksiniz.

          Saygılarımla.

  8. KILIC diyor ki:

    Merhaba
    Bu ise yeni baslacaklardanim, Elimde karisik en gec 2 aylik At gübresi var bunu solcanlar icin nasil fermente ederim. At gübresinin Fermente islemi icin detayli bir makale/kaynak varmi acaba
    zaman ayirdiginiz icin sagolun

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Kılıç,

      bu yönde bildiğim kadarıyla detaylı bir makale yoktur. Yine de şahsen araştırmayı sürdürebilirsiniz. Benim söyleyeceğim ise en pratik biçimde, eğer yığının nem yeterli değilse nemlendirin ve her 3-4 günde bir yığını bütünüyle karıştırarak havalandırın. Ortalama 1 ay içinde yığın yanma işlemini büyük oranda bitirerek fermantasyonunu tamamlayacaktır.

      Genel bilgi için Solucan Yemi Olarak Kompost Yapımı adlı başlığa göz atınız.

      Saygılarımla.

  9. Anıl diyor ki:

    Selamlar, kolay gelsin;

    Ben mamayı 2 aylık hazır aldım ve şuan onu kullanıyorum . Fakat bu mama bitene kadar kendi mamamı hazırlamak istiyorum . Köylerde köylülerin bahçelerine yığdıkları büyükbaş hayvan gübreleri mevcut. Yaklaşık 3 aylık hayvan gübresi yığını buldum. Fakat gübre yığınının içinin bizim Anadolu solucanlarıyla dolu olduğunu gördüm. 1 aylık olan yığınlarda ise Anadolu solucanlarından yok. Bu 1 aylık yığını alıp gölgede 1 ay boyunca karıştırarak beklesem 1 ay sonunda solucanlara verecek kıvama gelir mi ? 100.000 adet solucanım var ve bu solucanlara yem verememekten endişeleniyorum . Yardım ederseniz sevinirim . Bu arada civarımdaki hiçbir yerde seperatör makinesi mevcut değil. Teşekkürler.

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Anıl,

      a aylık gübreyi alıp 3-4 günde bir karıştırın. Eğer nemi az ise dikkatlice sulandırarak nemlendirin. Yanma olayı başlarsa iyidir. Ortalama 1 ay kadar fermantasyonu tamamladıktan sonra yemi başlangıçta azar azar deneyerek kullanın, her şey yolunda giderse devam edebilirsiniz.

      Saygılarımla.

      1. Anıl diyor ki:

        Cevapladığınız için teşekkürler Savaş Bey. Bir de seperatör makinesi satın almak istiyorum . İnternette biraz araştırdım fakat çok farklı rakamlar mevcut . Bir türlü gerçek rakama ulaşamadım. Bilginiz varsa sıfır ve 2.el fiyatlarını ortalama olarak söyleyebilir misiniz ?

        1. Emrah Sezgin Can diyor ki:

          Sayın Anıl;

          Yeni bir girişimci olarak seperatör makinası alınmasının yanı sıra buna uygun bir alanınızın olması gerekiyor, sadece makina ve ekipmanları kalitesine göre 70.000-90.000 TL arasında değişen fiyatlarla satılıyor. Buna istinaden büyük boyutlarda gübrenin birikeceği büyük bir beton havuz, çıkan sıvının akacağı yine büyük boyutlarda bir beton havuz ve çıkan sıvının bertaraf edilmesi için alacağınız önlemler vs. dolayısıyla hazır temin etmeniz daha az maliyetli olacaktır.

          Saygılarımla

  10. Murat diyor ki:

    savaş bey iyi günler şuan elimde 200 bin solucanım var babaeski civarında ikamet ediyorum olduğum yerde gübre temin etmem çok zor oluyor nereden separatör yemi bulabilirim ve ton fiyatı ortalama ne kadar? çünkü 10-15 ton gübre almak istiyorum birde bunu bulunduğum yere nasıl getirebiliriz ?

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Murat,

      bu konuda yapacağınız en doğru şey, bölgenizde bulunan büyük besi çiftliklerine gidip görüşmektir. Fiyat ve nakliye konusunu doğrudan çözebilirsiniz.

      Saygılarımla.

      1. Anıl diyor ki:

        Savaş Bey, Murat Bey’in düşündüğü gibi bir kerede bu kadar fazla büyükbaş hayvan gübresi temin etsek bu gübre kenarda uzun bir süre bekleyeceği için besin değerini kaybetme olasılığı var mıdır? Yani mesela 10 tonluk bir seperatör gübresi aldık diyelim ve solucanlara mama olarak vermeye başladık. Aradan 5 ay geçti ve bu gübre hala bitmedi diyelim . Bu gübre 5. ayda solucanlara verilebilir mi ?

        1. Savaş Gönen diyor ki:

          Sayın Anıl,

          bu süre ve miktar makuldür. Verilebilir.

          Saygılarımla.

  11. Sebahattin diyor ki:

    Speratör yok ama şöyle bir çözüm düşünüyoruz acaba olurmu?
    Diyelimki 1 ton taze 1 ile 3 günlük büyük baş hayvan gübresi aldık bunu 2 tonluk su tankına koyduk bastık üstüne kuyu suyunu bir sopa yardımı ile bir kaç salladık çevirdik tuzu ve Zararlı gazları boşaltmasına yardım ettik sonra suyu boşalttık sonra gene bi Kürek yardımı ile suyunu yüzde 80 civarlarında süzdük
    Böylece elimizde speratör mamasına uygun mama olmazmı?
    Teşekkür ederim yardımınıza şimdiden
    Sebahattin yıldız

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Bu şekilde geriye pek fazla besin kalmaz ama oranları doğru tutturursanız olabilir. Fakat çok fazla zahmetli bir iş olur. Kapasite artırımı yaptığınız zaman altından kalkamazsınız.

  12. Hasan diyor ki:

    bir haberde 1 milyar solucana haftada 800 kg kompost verildiği anlatılıyordu.

    hesapta bir yanlışlık mı var.
    bir günde bu hesaba göre 1000 solucana 1 gram yem düşer.
    100.000 solucana 100 gram yem düşüyor.
    haftada 700 gr eder.
    1 metre kare alana haftada 700 gr yem eder sanırım. alana yarım santim bile etmiyor.

    bu nasıl bir hesap.
    Bir solucan haftada ne kadar yem tüketir.
    Bilgi verirseniz sevinirim.

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Hasan bu haber ya yanlıştır ya da kimsenin bilmediği bir sorun yaşanmaktadır. Veriler doğru değil.

      Saygılarımla.

  13. Hasan diyor ki:

    üretim hızı kulllanılan yönteme göre değişiyor.
    bu hesap yığın yöntemine göre yapılmış.
    Küçük üretimlerde ve makinali üretimde ortamı sürekli gözlediğinizde sorunlara anında müdahale edebilir ve gerekli önlemleri alabilirsiniz. yemi daha kaliteli seçebilirsiniz.

    Her ne kadar labaratuvar ortamı üretim hızına asla ulaşamasanızda belki onun 4 te birne belki ulaşırsınız.
    küçük ölçekli üretimde.
    Ama önemli olan yem hazırlamada tecrübe kazanmak.

  14. Mert diyor ki:

    İyi günler Savaş Bey,
    Biz de bu işe daha yeni başlayanlardanız. Fakat bizim şöyle bir problemimiz var. Solucanlara verdiğimiz yanmış gübrede sürekli mantar oluşumu gözlüyoruz. Şapkalı ve küf mantarları oluşuyor. Bu durum normal mi yoksa aldığımız yanmış gübre de bir sıkıntı var mı? Solucanlar bu gübreyle beslenirlerse gübre kalitesinde bir sıkıntı yaşanır mı?
    Cevabınız için şimdiden teşekkürler.

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Mert,

      mantar oluşumu bir sıkıntı değildir. Ayrışmakta olan organik atıkların dönüşüm sürecinin bir parçasıdır. Herhangi bir problem olmaz.

      Sayılarımla.

  15. Mustafa diyor ki:

    Merhaba.
    Ben solucan gubresini kullandım çok olumlu sonuçlar aldım ve solucan gübresi üretimi icin kolları yavaştan sıvadım. 30.000 solucan almak istiyorum. Fakay kafamda bi kac tane soru var. 1.Separatör olayı malesef antalya bölgesinde yok varsada ben bulamadım. Mama hazırlarken nasıl haziliyacam?
    2. Antalya bölgesinin havası solucanlara uygumudur?
    3. Mamayi vermeden önce yem kırma makinesinden geçirmeliyim?
    4. Solucan kültür havuzu dolduktan sonra, o solucan gubresi ne zamana kadar hazır hale gelir be nasil hazırlanır?
    Daha aklımda çok soru var ama sizide fazla rahatsıZ etmek istemiyorum.
    Şimdiden cok tesekur ederim

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Mustafa,

      öncelikle bir sorum olacak size, gübreyi hangi bitkide denediniz ve tam olarak nasıl bir sonuç aldınız?

      Sorularınızın yanıtına gelince,

      1) Seperatör gübresi olmazsa eğer üretim zor olmaktadır. Süreçte aksamalar, solucanların beslenmesinde düzensizlikler olabilir. Bu nedenle bölgenizi araştırın, mutlaka seperatör gübresi bulabilirsiniz.

      2) Kapalı ortamda üretim yapmanızı tavsiye ederim. Bu nedenle bölgesel iklim sorun olmayacaktır. Ne kadar serin olursa o kadar pratik olacaktır.

      3) Yem seperatörden geçecek ve fermente edilecek olursa yem kırma makinesinden geçirmeye gerek kalmaz.

      4) Normal süreçte 3 ay havuzda beleme ve artı 3 ay da havuzdan alındıktan sonra olgunlaşması için dinlendirme gerekir. Nasıl yapılacağı konusu ancak uygulamalı olarak öğrenilmelidir. Tanımlama ile anlatılması mümkün değil.

      Saygılarımla.

      1. Mustafa diyor ki:

        Hocam domatesde denedim

  16. Ahmet diyor ki:

    Savaş bey,
    Öncelikle sabırla verdiğiniz cevaplarınız ve emeğiniz için teşekkür ediyorum. Ben de sektöre yeni giriş yapmayı planlıyorum. 1 milyon gibi bi rakamla arkadaşımdan devralıcam. Niğde taraflarında üretmeyi düşünüyorum. Yalnız hayvan besicilerinden gübre alırken hangi gübreyi alacağımı bilmiyorum. Yani yıkanmış diyen var fermente diyen var seperatörden geçmiş diyenler var bu kelimelerin anlamını da bilmiyorum. Ama yörenin yerlisine sorduğumda ham gübreyi 1 yıl kireç te katıp yakarlar sonra kamyonunu 250-300 gibi bi rakama satarlar bu Gübreyi mi arıyosunuz anlattığınız buna uyuyor diye soruyolar. Aradığımız bu gübremidir? Büyük üreticiler yüzde 70-30 karışımına dikkat etmeden tamamen gübre de verebiliyolarmış. Dediğim gibi bu gübre hangi gübredir. Satıcıdan alırken hangi şartları koşmalıyız. Halkın deyimiyle yanmış gübre işimizi görür mü? Teşekkürler..

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Ahmet,

      yanmış gübre işinizi görmez, ama bu ifadem yanlış anlaşılmasın. Aslında siz solucanlara yarı yanmış gübre vereceksiniz fakat bu gübreyi hazır almayıp, ham olarak alıp kendiniz yarı yanmış hale getireceksiniz.

      Bu nedenle seperatörden geçiş taze gübre alıp 3-4 günde bir karıştırmak suretiyle ortalama 20 gün veya 1 ay (duruma göre süreyi ayarlayabilirsiniz) gübreyi yakıp yarı fermente hale getireceksiniz. Bu vaziyette iken gübreyi solucanlara verebilirsiniz.

      Diğer şekilde bir şeyler katılıp hazırlanmış gübreler sizi yanıltır. Ancak dilerseniz her tür gübreden numune alıp deneyebilirsiniz. Solucanlar rahatlıkla tüketebiliyorlar ise sorun olmaması gerekir.

      Saygılarımla.

      1. Ahmet diyor ki:

        Teşekkürler Savaş Bey. Peki fermente olma sürecinde mi meyve sebze çürüğü çay posası vs eklemek etkilidir. Yoksa fermente olduktan sonra mı?

        1. Savaş Gönen diyor ki:

          Asit – baz dengesini ve C/N oranını etklememek için, her ne katacak olursanız olun fermente esnasında katın. Mümkün oldukça sonradan ilave etmekten kaçının.

  17. Yener diyor ki:

    Savaş bey iyi günler size iki sorun olacak; elimizde 100 bin civarı solucanimiz var. Solucanlar için 1 damperli kamyon (30 metreküp) seperator gubresi aldık. Gubrenin üzerini branda ile örttük. Solucanimiz bu gubreyi tahminim 8-9 ayda ancak tüketir. Bu koca yığının tamamını sulayip karıştırma imkanımız yok. Kürekle bir defa sulayip aktarmak 1 günümüzü alır. Onun yerine bu işlemi parça parça yapsak olur mu? Yani bir aylık yenecek kısmı bölüp fermente etsek Sulanip karışmayan kısım zamanla zarar görür mu, besin değeri kaybolur mu?
    İkinci sorum yakınımdaki pazarda yeşil sebze artıkları oluyor bunları toplayıp gubreye karıştırmayı düşündüm ama hangi oranda karistirmaliyim ve bütün yeşillikler olur mu? Şimdiden teşekkür ederim

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Yener,

      parça parça yapmak pek uygun olmaz. Çünkü geriye kalan malzemenin içinde oksijen bitince, oksijensiz ortamda yaşayan patojen bakteriler üremeye başlayacaklardır. Ayrıca besin değerinde kayıplar olur ama tam olarak hangi ölçekte ve ne yönde olur, onu bilmek zor.

      Bu durumda yapabileceğiniz en iyi şey, bölgeye yakın bir yerden, örneğin belediyeden olabilir, bir kepçe kiralamak ve yaklaşık 30-45 dk için yığını her 4-5 günde bir alt üst etmek olacaktır.

      Normalde seperatör gübresi C/N oranı açısından ideal bir dengededir. Eğer bu gübreye pazar atıklarını katacak olursanız dengede olan yığını N lehine bozmuş olursunuz. Bu nedenle doğru dengeyi bulmak için azar azar katarak denemenizi tavsiye ederim. Net bir miktar vermek hatalı olur. En doğru ölçek deneme/yanılma ile belirlenebilir.

      Saygılarımla.

  18. Barış diyor ki:

    Savaş Bey,

    Yem konusunda bir sorum olacak.

    Seperatörden geçirilmiş ve 1 ay boyunca karıştırılarak hazır yem halindeki mamayı ne kadar süre bekletebiliriz?

    Çuvallarda beklettiğim hazır mama 1-2 ay sonra kullanmak istediğimde kuruduğunu ve bölge bölge toz gibi olduğunu gördüm. Bu konuda bizi nasıl yönlendirirsiniz? Yani bu kurumuş birazda kömür gibi köz görünümüne dönüşmüş mamayı nemlendirip solucanlara versem zararı olurmu?

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Barış,

      fermente edilen seperatör gübresi nemini kaybetmedikçe uzun bir süre kullanılabilir. Bu nedenle zaman zaman nemlendirerek tam kurumayı önlerseniz daha ideal olacaktır.

      Saygılarımla.

Yorum Yaz