Solucan Gübresi Bilgi Portalı 06 Aralk 2016

Mantar Endüstrisi Atıklarının Vermikültürde Kullanımı

Mantar Endüstrisi Atıklarının Vermikültürde Kullanımı

Mantar Endüstrisi Atıklarının Vermikültürde Kullanımı

ISSN 2249–9687
Original Article
Reutilization of spent waste of Mushroom Industry for Vermiculture
K. S. Abbiramy* and P. Ronald Ross
Department of Zoology, Annamalai University, Annamalai Nagar – 608 002
Email: umak.senthil@gmail.com
Received 15 August 2012; accepted 28 August 2012

istiridye mantarıMantar yetiştirme teknolojisi hem çevre dostu hem de düşük maliyetli bir teknolojidir. Bu nedenle üretim yoğun bir üründür. Örneğin Hindistan halihazırda yaklaşık 1, 00.000 ton mantar üretiyor. Yenilebilir ve tıbbi mantarların üretiminde çeltik samanı, pamuk atıkları, atık kahve, su sümbülü, ağaç testere tozu, şeker kamışı küspesi, yabani otlar, çay fabrikası atıkları gibi organik atıklar kullanır. (Not: Bazı ülkelerde farklı tür mantar üretimine yönelik farklı kompost üretim teknikleri kullanılmaktadır. Bu nedenle de kullanılan malzemelerde farklılıklar görülmektedir. Bununla beraber tüm bu maddeler mantar yetiştiriciliği için kullanılabilir olsa da, istiridye mantar yetiştiriciliği için kullanılan tek malzeme çeltik samanıdır. Çeltik samanı yeryüzünde en bol miktarda selülozik içeren atıklardan biridir.)

Mantar hasadından sonra geriye kalan malzeme sayısız mantar parçacıkları içermektedir (bunlara genel olarak misel denir) ve proteince oldukça zengindir. Bu malzeme (atık kompost) mantar enzimleri tarafından biyokimyasal olarak daha basit ve sindirilebilir biçimlere dönüştürülür. Bu dönüşmüş malzeme bazı yerlerde hayvan yemi olarak kullanılabildiği gibi daha çok bağ ve bahçelerde organik bahçe malç malzemesi olarak kullanılmaktadır.

istiridye mantarıİşte bu atık mantar kompostu iyi bir vermikültür ham madde girdisi olabilir. Bu sayede gerek solucanların beslenmesi ve çoğalması açısından gerekse de kaliteli solucan gübresi elde etme açısından iyi sonuçlar alınabilir. mantar

Daha önce yapılan bazı deneysel çalışmalar, atık mantar kompostunun kullanılması sonucu solucan biyo-kütlesinde ciddi artışın olduğunu ortaya koymuştur. Bu sayede elde edilen solucanların kendileri direkt bir biçimde farklı sektör için canlı yem girdisi olarak kullanılabilir. Aynı zamanda ortaya çıkan son ürün NPK ve Ca, Mg, Na, Fe, Cu ve Zn gibi diğer besinler açısından yaklaşık 3 kat daha değerli bir solucan gübresi olmaktadır.

Çoğunlukla elde edilen samanın büyük bir kısmı yem malzemesi olarak kullanılmaktadır. Ancak saman fakir bir hayvan yemidir ve çeltik samanı da buna dahildir. Bundan başka, bir hayvanın yiyebileceği saman miktarı vücut ağırlığının %2’sinden daha daha fazla değildir. Bunu  nedeni, samanın işkembe içerisinde düşük hızda fermente olmasındandır. Dolayısıyla sindirimi çok yavaş olmaktadır. Zaten tam  da bu nedenle hayvanın dışkısında hâlâ büyük oranda saman kalmaktadır.

istiridye mantarı kompostuÇeltik samanı bol miktarda silika ve oksalik asit içerirken lignini daha az oranda içermektedir. Netice itibariyle büyüme, çalışma ve üretim için gerekli olan enerji az miktarda alınmakta ve/veya hiç alınamamaktadır. Bu gözlem, çeltik samanının geviş getiren hayvanlar için iyi bir enerji kaynağı olmadığını göstermektedir.

Ayrıca, hayvan yemi olarak mycostraw (mantar yetiştiriciliği sonrası misel içeren çeltik saman)üzerine bir çalışma şunu göstermiştir: Mantar üretimi sonrası arta kalan saman kompostunun yem olarak kullanılması deneyi düşük besin alımı ve büyüme oranlarının elde edilmesiyle sonuçlanmıştır. Bunun nedeni de çok yüksek mineral içeriği ve lignin mantarlar tarafından bozulduktan sonra lignin ortaya çıkan türevlerinin varlığıdır.

Özetle şunu söylemek mümkündür, mantar üretimi sonrası ortaya çıkan atık saman kompostu iyi ve verimli bir hayvan yemi değildir. Bu durumda mantarcılık  endüstrisinin üretimleri sonucu ortaya çıkan atık mantar kompostunun kullanılması için yeni alan açığı ortaya çıkmaktadır.

Şimdi aşağıda sizlerle, istiridye mantarı yetiştiriciliği sonrası ortaya çıkan atık mantar kompostunun solucan yemi olarak kullanılmasının sonuçları üzerine yapılan bir çalışmayı özet olarak paylaşacağız. Bu çalışmada iki ayrı yem kullanılmıştır: birincisi ve kontrol grubunu oluştan yem sadece samandan yapılan mantar kompostunu içeriyor, diğeri ise 2 ölçek saman mantar kompostu ve 1 ölçek de inek gübresi karışımından oluşuyor.

Hindistan’da yapılan denemede her biri 1 kg yem içeren solucan gübresi üretim kabına, ağırlıkları 250 mg ile 300 mg arasında değişen 15 adet solucan eklenmiştir. Hazırlanan bu düzenek yeterince nem ve havalandırma sağlanarak 45 gün boyunca sürdürülmüştür. 45 günün sonunda elde edilen vermikompostun kalitesi, solucanların ağırlıkları, kokonların ve yavru solucanların sayıları gözlenmiştir.

Not: Tabloları büyütmek için üzerine tıklayınız.

değerler

Tablo -1’de Vermikompost (kontrol) olarak verilen kolon, sadece atık mantar kompostunu içermektedir. Vermikompost(2:1) kolonu ise 2 ölçek mantar kompostu ve 1 ölçek inek gübresi içermektedir.

değerler

değerler

Bitki kökleri genel olarak eğer C/N oranı (Karbon/Azot) 20:1 veya daha düşük oranda değilse mineral azot alımı yapamazlar  (Edwards ve Lofty, 1976). Solucanlar taze organik maddelerin C/N oranının düşmesini sağlarlar  (Ronald ve Donald, 1977b.)

Bu bilgi dahilinde ana tabloya baktığınız zaman;

  • Atık mantar kompostu olan Mycostraw’da C/N oranı, 35.62/0.9=39.57 gibi yüksek bir rakamdır. Yani bu haliyle atık mantar kompostunu bitkilere verdiğiniz zaman faydalı olmayacaktır.
  • Aynı C/N oranı inek gübresinde ise, 36.86/1.23=29.96 gibi bir değerdedir. Atık mantar kompostuna göre rakam düşük de olsa yine de bitkilere olan faydası azdır.

Gelelim bu materyallerin solucanlar tarafından işlendikten sonraki durumlarına;

  • Sadece atık mantar kompostundan elde edilen vermikompostta C/N oranı, 19.12/1.01=18.93 iken,
  • 2:1 oranında atık mantar kompostu ve inek gübresi karışımından elde edilen vermikompostta C/N oranı, 20.76/1.32= 15.72 değerindedir.

mantar kompostu ve solucan

Sonuç olarak yukarıdaki tespitten yola çıkarsak, bitki köklerinin mineral azot emilimi en iyi 2:1 oranında atık mantar kompostu ve inek gübresi karışımından elde edilen solucan gübresinde olmaktadır.

Tablo 2 ise bize şunu göstermektedir, solucanlar tek başına bile olsa atık mantar kompostunda yaşayabilmektedirler. Bu deney süresince herhangi bir ölüm olayına rastlanmamıştır. Ancak solucanların sağlıklı büyümesi ve çeşitli sektörler için canlı yem olarak kullanılması bakımından 2:1 oranındaki atık mantar kompostu ve inek gübresi karışımı daha iyi bir sonuç vermiştir.

Bir not: solucanların sayısında herhangi bir değişikliğin meydana gelmemiş olması muhtemelen deney süresinin 45 gün olması sabit tutulmasındandır. Sürenin daha uzun olması sayısal artışı da beraberinde getirecektir.

Tablo 3 ise deney sonrasında elde elde edilen kokon ve yavru solucan sayısını göstermektedir. Tablodan da görüleceği üzere tek başına atık mantar kompostundaki kokon ve yavru sayısı daha az iken, 2:1 oranındaki karşımda sayı daha fazladır.

Ayrıca bir ön bilgi için Atık Mantar Kompostu ve Solucan Gübresi adlı başlığa da göz atabilirsiniz.

Çalışmanın yayınladığı orijinal metin:

Reutilization of spent waste of Mushroom Industry for Vermiculture K. S. Abbiramy* and P. Ronald Ross Department of Zoology, Annamalai University, Annamalai Nagar

Etiketler:

Yorumlar

  1. bekir diyor ki:

    kültür mantarı için kullanılan kompost inek gübresi ile karıştırılsa kullanılabilir mi acaba

    youtube.com/watch?v=BM77RsWJ4lU
    veya
    mantarcilik.org/mantar-yetistiriciligi/yetistirme-teknigi/kompostun-hazirlanmasi/
    tarimkutuphanesi.com/MANTAR_YETISTIRICILIGI_00444.html
    benim korkum tarımsal ilaç kullanımı çok ve hastalık oluyo mantarda solucana zararı olur mu

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın bekir,

      Kültür mantarı belirtmiş olduğunuz gibi bir çok inorganik katkı maddesi içermektedir. Bu durumda mantar üretimi sonrası arta kalan kompostun kullanılmasında çeşitli riskler olabilir. Bu hususta ilerleyen zamanlarda bazı çalışmalar yapmayı düşünüyorum. Ancak o zaman kadar dilerseniz şöyle bir deneme yapabilirsiniz.

      Bilindiği üzere mantar üretimi sonrası geriye kalan kompost, tarımsal malç veya toprak katkı malzemesi olarak doğrudan kullanılmamaktadır. Açık bir alanda biğr yıl kadar bekletilir ve yağan yağmur sularıyla yıkanması sağlanır. Aynı şekilde artan atık kompostu, örneğin yerden yüksek ve altı delikli olan bir düzenek kap hazırlayıp kompostu içine koyabilir ve yıkayabilirsiniz. Burada doğayı taklit etmiş olacağız. Sistemin yerden yüksek olmasının nedeni, topraktan gelebilecek karınca vb. canlıların komposta girişini engellemektir. Örneğin şekildeki gibi bir şey olabilir:

      ayaklı yüksek havuz

      Bu şekilde bir kaç gün arayla komposta su tutarak yıkayın. Böylece solucanlara zarar verebilecek olası inorganik madde oranı iyice seyrelmiş olacaktır. Gelelim ikinci aşamaya,

      yıkadığınız kompostun suyunu iyice süzmesini bekleyin ve ardından bu kompostu seperatörle sıvısından ayrılmış hayvan gübresiyle karıştırın. Bu karışım sonrası yığını 4-6 gün kendi haline bırakın. Ancak her gün bir miktar su sıkılarak yığının nem alması sağlayın. İkinci günden itibaren yığın içinde mikroorganizmaların faaliyetleri sonucu yanma başladığından, yığın sıcaklığı artar. Sıcaklık artışı giderek devam eder. İlk günlerde 20-25°C olan sıcaklık, daha sonraki günlerde 30-50°C’ ye kadar çıkabilir. Sıcaklığın artmasında, dış havanın soğuk veya sıcak olması önemli rol oynar.

      Bu şekilde hazırladığınız kompost + hayvan gübresini yaklaşık 18-21 gün boyunca, her 3-4 günde bir yığını içi dışa, dışı içe gelecek şekilde aktarın. Böylece yığının her tarafında homojen bir ısınma ve karışım meydana gelecektir. Aktarma zamanları ortalama 3-4 gün dürmekle beraber, yığının ısısının düşmeye başlaması da yeni aktarma zamanının geldiğine işarettir.

      Bu ön kompostlama sonrası elde edilen kompost daha sonraki aşamalarda pastörizasyon odalarına alınarak ısıl işleme tabi tutulmalıdır ama sizin durumunuzda bir deneme yaptığınız için buna şimdilik gerek yok.

      Bu şekilde yapacağınız bir kompost solucanlara verilmeye hazırdır. Bahsettiğim bu yöntem normal kompost hazırlama yöntemidir. siz bu tekniği kullanarak, içerisinde kimyasal ilaç ve inorganik madde olan mantar kompostunu solucanlara verilmeye hazır hale getireceksiniz. Daha doğrusu bunun deneyeceksiniz.

      Elde ettiğiniz bu karışım kompostu bir miktar, örneğin 2000 adet, solucanı bir yere ayırarak kullanabilirsiniz. Eğer solucanlar bu yemi severek yerlerse işi büyütüp daha geniş ölçekli olarak kullanabilirsiniz.

      Saygılarımla.

  2. Sedat MUTLU diyor ki:

    Valla savaş bey ne diyim tam bişey düşünüyorum hopp bi bakmışım siz denemiş ve deneyimlerinizi paylaşmışınız. Öncelikle vermiş olduğunuz bilgiler için teşekkürler. Benim konu ile ilgili sorum ise ; hasat yapılmış istiridye mantar konpostunu hemen mi kullandınız yani bu kompostun her hangi bir bekleme süresi varmı ? 1_2 ay bekleme süresi varsa iyi yoksa büyük tesisler için ekstra yem olarak arada kullanılanilinir diye düşünüyorum.Birde yarı fermante edilmiş hayvan gübresi ile karıştırıp hemen yem olarak verebilirmiyiz yoksa bunların karışımlarininda fermente olmasını beklemelimiyiz ? Cvp için şimdiden teşekkürler.Saygılar.

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Sedat,

      hasat yapılmış olan istiridye mantarı kompostunu normalde hemen kullanabilirsiniz ancak eğer bekleyecek ve bir miktar daha çürüyecek, yani ayrışacak olursa solucanlar tarafından daha rahat tüketilirler. Beklemesinde bir sakınca yoktur, yeterli zararlı patojenlerin üremesine neden olabilecek kötü koşullarda bekletilmesin. Ayrıca açıkta ve yağmur altında bekletilirse yıkanır gider. Buna dikkat etmek gerek.

      İstiridye mantarını yarı fermente hayvan yemiyle karıştırmayın. Yanma sürecini hızlandırabilir ya da yemin C/N dengesini C lehine bozabilir. Bunun yerine yarı fermente hayvan yemini ilk başta yaparken istiridye mantarını içine katmak daha doğru olacaktır. Ancak büyükbaş hayvan gübresine en fazla %20 veya %30 civarında mantar kompostu katın. Daha fazla katarsanız yığının içindeki N değerini düşürmüş olursunuz.

      Saygılarımla.

  3. Serkan Karalı diyor ki:

    Merhaba,
    İzmir Kemalpaşa’da istiridye mantar üretimi yapan bir tesisin pamuk kompost atıklarını kullanarak solucan gübre üretimi yapmak istiyoruz.
    Tesisi incelediğimde pamuk ıslatılıp kimyasal dezenfekte edildikten sonra santrifüj ile ıslaklığı neme düşürülüyor, ardından misel ile karıştırılıp torbalarda asılıyor. 1 ay kuluçka ve 2 ay da hasat sonrasında işi biten kompostlar atılıyor.
    Bu kompostlarda saman yerine pamuk kullanıldığı için solucan gübresi kullanımına uygunluğu hakkında bilgi verebilir misiniz?

    Saygılarımla

    1. Savaş Gönen diyor ki:

      Sayın Serkan,

      istiridye mantarı üretiminde saman vb ham maddeler kullanılabilmektedir. Saman özü itibariyle lignin denilen bir madde içermektedir be bu madde samanın dayanıklılığını arttırır. Ancak eğer saman önceden doğru C/N oranları tutturularak fermentasyondan geçirilecek olursa, yani kompostlaştırılacak olursa solucanlar tarafından işlenmesi daha kolay ve mümkün olacaktır.

      Ancak aynı durum pamuk için geçerli midir? Bu konuda henüz bir bilgim yok fakat şunu varsayabilirim, pamuk bitkisinin samanında da lignin vardır ama bizzat pamukta daha fazla koruyu madde yer alır. Öyle ki pamuklu bir giysiyi deterjan ve sıcak suyla yıkadığımız halde ürün uzun zaman dayanabilmektedir. Bu nedenle bu konuda ancak şu tavsiyede bulunabilirim, bir miktar pamuk kompostu alıp tek başına ve bir miktar da başka malzemelerle karıştırarak solucanlara vermeniz ve denemeniz. Eğer uygun olursa devam edebilirsiniz.

      Saygılarımla.

Yorum Yaz