Solucan Gübresi Bilgi Portalı 03 Aralk 2016

Filipinlerde Solucan Humusu Üretimi, Kullanımı ve Ekonomik Değeri

Filipinlerde Solucan Humusu Üretimi, Kullanımı ve Ekonomik Değeri

Filipinlerde Solucan Humusu Üretimi, Kullanımı ve Ekonomik Değeri

GİRİŞ

Solucan Humusu ve Üretimi

filipinler_solucan gübresi_1

Solucan humusu vermikompostlama yöntemiyle elde edilen organik bir üründür. Süreç, solucanların faaliyetleri ile biyo-çözünür maddelerin mikrobiyal olarak ayrışmasını içermektedir. Vermikompostlama bilimi görece olarak yeni olan ve ilk olarak 1980’lerde literatüre geçmiş olan bir alandır. Yapılan çalışmalar solucan humusunun mikrobiyal etkinliği arttıran, toprağın mineralizasyonunu ve bitki büyümesini teşvik eden organik madde içeriği ile mükemmel bir toprak düzenleyici olduğunu göstermektedir. Aynı zamanda havalandırma ve su tutma özelliğiyle toprağın yapısını da iyileştirmektedir. Solucan humusu üretmek için bolca bulunabilen bitki artıkları, hayvan gübreleri ve biyolojik olarak parçalanabilen diğer atıklar hammadde olarak kullanılmaktadır. Filipinlerde Solucan Humusu

Malzemeler ve Yöntemler

filipinler_solucan gübresi_2

Kuru maddeler, mikroplar tarafından daha etkin bir biçimde ayrıştırılabilmesi için ilk olarak küçük parçacıklar halinde parçalanırlar. Materyaller tercihen, azami mikrobiyal faaliyeti sağlayabilmek açısından yaklaşık bir (C: N) Karbon – Azot oranı elde edebilmek için 25-35: l ağırlığında karıştırılırlar. Örneğin %25 oranında parçalanmış pirinç samanı ve 75% oranında hayvan gübresi karışımı, uygun bir karbon-azot oranı olan 30: l oranına denk gelir. Hazırlanan malzemelere, %70-80 oranında nem seviyesi elde etmek amacıyla yeterli su eklendikten sonra, karışım kapalı bir kaba konarak veya geçirgen olmayan bir kapakla (plastik) kapatılarak 2-3 hafta sürecek olan anaerobik (termofilik) ayrıştırmaya tabi tutulur. İşlenmiş olan karışım (iç mekanda) kaplara konulduğunda veya açık havada gölgede bulunan yataklar ortam sıcaklığına sahip olan hava ile temas ederek aerobik ortam oluştuğunda artık solucanlar sisteme eklenmeye hazırdır. Filipinlerde Solucan Humusu

Filipinler’de solucan humusu üretimi için tavsiye edilen tür African nightcrawler’ (Eudrilus eugeniae) türüdür. Eudrilus eugeniae türü, Ulusal Ekonomik Kalkınma Kurumu tarafından desteklenen ve Aquatic ve Deniz Araştırmaları Bilim ve Teknoloji Bölümü Geliştirme Filipin Kurulu (PCAMRD-DOST) tarafından koordine edilen 16 Bölgesel Vermikompost ve Vermimeal Üretim Merkezleri sayesinde şu anda tüm ülkede temin edilebilir durumdadır. Her 1 metrekarelik kaplara veya 0.3 metre derinlikteki yataklara beraberinde 150 kg işlenmiş materyal (yem) ile birlikte 1 kg Eudrilus eugeniae solucanı konur ve sistem 4-6 hafta boyunca kültüre alınır. Uygun bakım ile (yeterli nem, havalandırma ve avcılardan korunma) verilen yemin yaklaşık % 50-60’ı solucan humusu biçimine dönüşür ve  2-3 kg ANC (toprak-üstü net birikim) biyokütle verimi elde edilir.

filipinler_solucan gübresi_9    filipinler_solucan gübresi_8

Depolama için, taze solucan humusu 2-3 gün boyunca % 30 veya daha düşük nem oranına sahip oluncaya kadar gölge bir alanda hava ile kurutulur ve kapalı plastik kap veya torbalarda tutulur. Solucan humusunun kalitesi kullanılan materyallere ve yapılan uygulamaya bağlıdır. Solucan humusu, kimyasal gübrelere kıyasla makro bitki besinleri (NPK) açısından düşük değerlere sahip iken, mineralleri (besinleri) bitkiler açısından daha fazla alınabilir bir biçime dönüştüren mikroorganizmaları (bakteri, mantar ve mayalar) içermektedir ve bitki büyümesini ve sağlığını teşvik eden maddeler üretmektedir. Makro besinlerin yanı sıra solucan humusu kalsiyum, magnezyum ve demir gibi temel mikrobesinleri de içermektedir. Sıradan kompostla karşılaştırıldığında solucan humusu daha yüksek oranda alınabilir bitki besinleri içermektedir ve daha büyük bir faydalı mikroorganizma nüfusuna sahiptir.

Solucan Humusunun Kullanımı

filipinler_solucan gübresi_12 filipinler_solucan gübresi_13

Kalitesine (besin içeriği) bağlı olarak, solucan humusu toprak yapısını ve durumunu iyileştirmek için bir ameliorant (ıslah edici) veya organik bir gübre olarak (toplam NPK içeriği %7 veya daha fazla) kullanılabilir. Solucan humusunun kullanımı bitki, toprak durumu ve uygulama seviyesine göre değişir. Sadece %25-50 oranında uygulanan meyveli sebzelerle karşılaştırıldığında, daha yüksek oranda (%50-100) kullanım yapıldığında yapraklı sebzelerde en iyi sonucu vermektedir. Asidik ve kumlu toprakların ıslah olması için yüksek miktarda solucan humusu kullanımı gerekmektedir.

filipinler_solucan gübresi_15

Yapılan deneme ekimlerinde solucan humusu kullanılmayan kontrol gurubuyla karşılaştırıldığında, marul ve zencefil verimi %50 ve %100 solucan humusu kullanımı düzeyinde sırasıyla 6.3 ve 2.7 kat daha fazla çıkmıştır. %25 oranında solucan humusu kullanımı + tavsiye edilen oranlarda kimyasal gübre kullanımı yapılan deneme ekimleriyle karşılaştırıldığında lahana üretimi  %50-100 seviyesinde solucan humusu kullanılan deneme ekiminde belirgin bir şekilde daha fazla olmuştur. Yayla pirincinde açık alanda yapılan bir deneyde, tek başına tavsiye edilen oranda (%100) uygulanan kimyasal gübre ile karşılaştırıldığında, hektara 5 ton solucan humusu ve ek olarak hektara %50 düzeyinde kimyasal gübre uygulaması yapıldığı zaman belirgin bir verim artışı olduğu gözlemlenmiştir.

Alan testlerinde hektara 5 ton solucan humusu uygulaması yapıldığında mısırda kulak uzunluğunu %114 kadar artış sağlanmış, toplam verim ise tavsiye edilen orandaki kimyasal gübre kullanılan bitkilerle karşılaştırılabilir oranda olmuştur. Şeker kamışında 2 hektar alan için hektara 2 ton solucan humusu uygulamasına ilave olarak %50 oranında tavsiye edilen kimyasal gübre kullanıldığında, tek başına %100 oranında kimyasal gübre kullanımıyla karşılaştırıldığında verim 2.6 ton daha fazla olmuştur.

Solucan Humusunun Ekonomik Değeri

filipinler_solucan gübresi_14Bitkisel üretime yönelik solucan humusu kullanımı üzerine yapılan çalışmalar göstermiştir ki, kimyasal gübre kullanımı belli sebzeler ve mısır için  %100’e kadar, pirinç ve şeker kamışı için de %50’ye kadar düşürülebilir. Çiftçiler kimyasal gübrelerden kaynaklanan üretim maliyetlerini düşürmek, tavan yapan çevresel kirliliği en aza indirmek ve toprak/su tasarrufunu teşvik etmek için uygun çiftlik atıklarını kullanarak kendi solucan humusunu kendileri üretirler. Bununla beraber, farklı bölgelerde ova pirinci, meyve ağaçları, Hindistan cevizi, muz vb. farklı ürünlerde solucan humusu uygulamasının ticari fizibilitesini ve kârlılığını belirleyebilmek için daha detaylı ve kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.

Filipinler, Güneydoğu Asya’da yer alan ve tarıma dayalı bir ekonomiye sahip olan tropikal bir ülkedir. Filipinlerde 400’den fazla endemik ve bölgeye sonradan getirilmiş solucan türü bulunmaktadır. Filipinlerde vermikültür veya solucan çiftçiliği 1970’lerin sonlarında, Tayvan’dan  özel sektör tarafından getirtilen (Catalan 1980) Pheretima Asiatica türü solucanla başladı. Ancak daha sonra Edwards ve Blackmore tarafından bu türün aslında Perionyx excavatus türü olduğu doğrulandı.

filipinler_solucan gübresi_11Filipinlerde vermikültüre olan ilgi 1978 yılında, şu anda feshedilmiş olan Filipin Solucan Merkezi (Philippine Earthworm Center (PEC)) vasıtasıyla kurulan özel sektör tarafından teşvik edilmiştir. PEC 1981-1983 yılında Filipin solucan yetiştiricileri sözleşmesini düzenlemiştir. Aquatic ve Deniz Araştırma ve Geliştirme Filipin Konseyi, Kasım 2003’te Birinci Filipin Vermi Sempozyum-Çalıştayını ve Kasım 2005’de ise Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Vermi Teknolojiler üzerine Uluslararası Sempozyum-Çalıştayını düzenledi. Bu çalışma organik atık kullanımı ve solucan humusu, solucan unu (solucan proteini) ve solucansötik (solucan farmasötik) gibi diğer kullanımlar için  Filipinlerde solucan kültürü üzerine yayınlanmış ve yayınlanmamış olan raporları kapsamaktadır.

Kültüre Alınan Safkan Solucan Türleri

filipinler_solucan gübresi_16Filipinlerde çiftçiler tarafından Perionyx excavatus (Hint Mavisi-“Indian blue”) ve Eudrilus eugeniae (Afrika gece solucanı-“African nightcrawler”) adlı iki solucan türü ticari olarak kültüre alınmıştır. P. excavatus Güney Asya’ya özgü yerli bir türdür. 1978’den önce Filipinler’e girmesine dair hiçbir kayıt mevcut değil iken, Reyes (1968) P. excavatus türünü 1968 yılında yurda getirtildiğini, E. eugeniae türünün de 1982 yılında  Almanyaı Otto Graff tarafından Filipinler’de sokulduğunun raporlamıştır.

 Ateneo De Davao Üniversitesi Tarım Ticareti Yönetimi bölümünden mezun olan William Paul Palma, şöyle demektedir “eğer tüm Filipinli aileler evlerinde solucan humusu üretimi yapacak olsa, ülkemizdeki çöpün %30’u büyük ölçüde oradan kalkar. Birçok ülke olumsuz hava koşulları nedeniyle vermikültürle iştikal etme şansına sahip değildir. Filipinler gibi tropikal ülkeler solucanlar (African Nightcrawlers) mükemmel bir şekilde gelişirler.”

Solucan Kültürü

P. excavatus kültürü için, bir özel sektör şirketi müşterilerine 1:1:1 (ağırlık) oranlarında talaş, pirinç kabuğu ve pirinç kepeğininden oluşan ayrışmamış yataklama malzemesi içeren 60 × 46 × 20 cm ebatlarında ahşap kutular tavsiye etmiştir. Her bir kutuya yaklaşık 2000 solucan (2kg) konmuş ve solucanlar taze hayvan gübresi ve/veya soya atıkları gibi bitkisel malzemelerle, günlük olarak solucanların biyokütle ağırlığına %100 denk gelecek miktarda beslenmiştir. Nem içeriği %60-80’de ve pH ise 6.5–7’de muhafaza edilmiştir. Solucanların ağırlığının, 45-60 günlük kültürleme süresinin sonunda iki katına çıkması beklenmiş (yani, kutu başına 4 kg).

filipinler_solucan gübresi_17filipinler_solucan gübresi_18

Her biri ön ayrışmaya tabi olmuş olan 20 kg’lık Murrah mandası atığı ve 200 damızlık solucan (ortalama ağırlığı 0.45 g) barındıran 0.78 metrekarelik dairesel tanklar kullanıldığında, P. excavatus türünün  ortalama hayatta kalma oranı %97’i, ortalama ağırlığı 0.66g ve 4 haftalık kültürleme süresinin sonunda tank başına ortalama yavru üretimi 1420 adet olmuştur. Her filipinler_solucan gübresi_19bir solucan için ortalama yavru üretimi her ay için 7.1 veya her hafta için 1.8 olmuştur. Bu durum uygun bir ortamda üreme ve büyüme ile birlikte solucanın hem ağırlığında hem de sayısında artış olduğunu göstermektedir. 0.4 g’lık tek bir P. excavatus solucanı 6 haftadan daha küçükken üremeye başlar. Her bir damızlık solucan aylık olarak 17 ile 31 genç solucan üretebilir. Bu tür ortalama 1.5 g ağırlığa erişebilir ve günlük 0.015 g büyüme oranına sahiptir.

Ulep (1982), ahşap kutulara (25 × 20 × 14 cm), kutu başına 70-75 adet solucan konularak 31 gün boyunca kültüre alınan  P. excavatus türü solucanın ağırlığının farklı organik substratlarla arttığını belirtmiştir. Talaş + pirinç kepeği; pirinç samanı + pirinç kepeği; pirinç samanı + talaş + pirinç kepeği karışımlarında kültüre alınan solucanların ortalama ağırlığının diğer yataklama malzemelerine nazaran belirgin bir biçimde daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum kullanılan yataklama malzemesinin tipinin solucanın büyüme oranını belirgin bir biçimde etkilediğini göstermektedir.

filipinler_solucan gübresi_20R. Guerrero ve diğ. (1984) içerisinde yem olarak %75 domuz ve %25 talaş (ağırlık olarak) bulunan her bir ahşap kutuya (0.28 m2) konulan 200 adet E. eugeniae türü solucanun, içerinde yem olarak sadece domuz gübresi bulunan kapla karşılaştırıldığında belirgin olarak daha büyük bir ağırlığa eriştiğini tespit etmişlerdir (Tablo1). E. eugeniae solucanın başlangıç ​​biyo-kütlesinin de solucan üretimini etkilediği tespit edilmiştir. %75’i parçalanmış taze ot ve %25’i kuru hayvan gübresinden oluşan 200 kg yataklama malzemesi içeren 1.5 m2’lik açık alan havuzlarında, 35 günlük kültürleme sonrasında metrekareye 1.3 kg ve 2.0 kg solucan konulan havuzlara nazaran metrekareye 0.7 kg oranında solucan eklenen havuzunda en yüksek solucan biyokütle ağırlığına erişilmiştir.

filipinler_solucan gübresi_tablo1

Solucan Humusu Üretimi Ve Kullanımı

Solucan dışkısı ve ve solucanlar tarafından üretilen diğer organik maddelerin karışımından oluşan solucan humusu içerdiği organik maddeler, bitki besinleri ve çeşitli mikrobiyal nüfus sayesinde toprağın yapısını ve verimliliğini düzenleme özelliğine sahiptir (Arancon ve Edwards 2006). Solucan humusunu ayrıca bitki patojenlerini, parazit nematodları ve parazitleri böcekleri baskılama özelliği de ıspatlanmıştır (Edwards ve diğ. 2006, 2007).

filipinler_solucan gübresi_21 filipinler_solucan gübresi_23 filipinler_solucan gübresi_22

Solucan humusu üretiminde, mikrobiyal faaliyeti arttırabilmek için kullanılacak yem malzemesinde tavsiye edilen karbon-azot oranı (C:N) 30:1 olmalıdır. Filipinlerde solucan humusu üretiminde yaygın olarak kullanılan yataklama malzemeleri/yem pirinç samanı, hayvan gübreleri, çim, meyve ağaçlarının kurutulmuş yaprakları ve baklagil ağaçları yapraklarıdır (örneğin Gliricidia sepium ve Leucaena leucocepha). Bitkisel malzemeler 1-2 cm’lik partikül büyüklüğü elde etmek ve yüzey alanını genişleterek mikrobiyal faaliyetleri teşvik etmek amacıyla elle veya mekanik olarak parçalanır. Başlangıçtaki anaerobik ayrışma aşamasından (solucansız), son aşamadaki solucanlı aerobik ayrışma aşamasına kadar tüm süreç boyunca nem düzeyi %60-80 aralığında korunmuştur.

filipinler_solucan gübresi_24filipinler_solucan gübresi_25

Anaerobik aşamada, karıştırılan ve nemlendirilen yem malzemesiyle bir yığın oluşturulur ve üzeri su geçirmeyen bir tabaka (örneğin plastik örtü) ile örtülür veya yığın bir kapalı bir kaba konularak 2-3 hafta boyunca fermente edilir. Bunu takiben uygun yoğunlukta (metrekareye 0.5–0.7 kg) erişkin ve yavrudan oluşan veya (metrekareye 200–300 erişkin) solucan konulan sistem aerobik (oksijenli) koşullarda 4-6 hafta boyunca kültüre alınır. Uygun bakım ve yırtıcılardan koruma ile (örneğin kırkayaklar [centipedes], böcek larvaları ve parazitik yassı solucanlar) ana yem kaynağı ağırlık olarak yaklaşık %50–60 oranında solucan humusuna dönüşür ve aynı zamanda metrekarede 2-3 kg’lık, elle ya da makinelerle ayrıştırılan solucan biyokütlesi verimi elde edilir.

Solucan humusu uygulaması organik maddece zayıf, hafif topraklar için uygundur. Solucan humusu yüksek katyon değişim kapasitesine sahiptir ve bitkilere uygun besinleri tedarik eder. Solucan humusunun organik madde ve besin içeriği kullanılan yem içeriğinin farklılığpına bağlı olarak değişir (Dacayo 1981). P. excavatus türü solucan ile üretilen solucan humusunun organik madde ve besin içeriği, ağırlık olarak 1:1:1 oranlarında talaş, Murrah manda gübresi ve L. leucocephala yaprakları karışımıyla karşılaştırıldığında yem olarak kullanılan   Murrah mandası gübresinde daha yüksek değerlerde çıkmıştır. Yetiştirme kaplarında solucan humusu ile yapılan gübrelemeye yapraklı sebzelerin ve kökü yeyen sebzelerin tepkisi farklı olmuştur. Yapraklı sebzelerde daha yüksek düzeyde solucan humusu kullanımıyla daha yüksek verim elde edilmişken, kökü yenen sebzelerde daha yüksek düzeyde kullanılan solucan humusuyla daha düşük verim elde edilmiştir (Tablo2).

filipinler_solucan gübresi_tablo2

Dacayo, yapılan alan denemelerinde solucan humusunun, domates (Lycopersicon esculentum) üretimi için tavsiye edilen hektara 90 kg. N (Azot) gübresinin üçte birinin yerini alabileceğini ve mısır üretiminde ise tavsiye edilen N gübresi uygulamasının da maksimum üçte ikisinin yerini alabileceğini belirtmektedir. Bahçe arklarında Brassica compensis bitkisini gübrelemek için E. eugeniae türü solucanlar tarafından domuz gübresi ve samanla üretilen solucan humusu göstermiştir ki (R. Guerrero ve ark. 1984), %25, %50 ve %100 oranlarında solucan humusu ile gübrelenen bitkinin verimi, 14-14-14 oranlarına sahip kimyasal gübre ile yapılan gübrelemeye göre belirgin bir biçimde daha yüksek çıkmıştır. Gübreleme maliyeti sadece solucan humusunda en düşük olmuştur. Sonuçlar, kimyasal gübre kullanımına nazaran solucan humusu kullanımının bitki için daha etkili ve ekonomik olduğunu göstermiştir (Tablo3).

filipinler_solucan gübresi_tablo3

Parsellerde %50, %75 ve %100 oranlarında solucan gübresi ile yetiştirilen bir baş lahananın ağırlığı (Brassica oleracea), hektara 120 kg olarak uygulanan 14-14-14 değerindeki kimyasal gübre ile üretilen bitkilerle karşılaştırılabilir değerde olmuştur (Tablo4). Aynı düzeyde solucan humusu kullanımında, karnabaharın (Brassica botrytis) boyu %75 oranında solucan humusu kullanıldığında kimyasal gübre kullanımıyla elde edilen bitkiye nazaran belirgin bir fark  sergilememiştir.

filipinler_solucan gübresi_tablo4

filipinler_solucan gübresi_7Her üretim kabına 100 g, hektara 4 ton olacak şekilde solucan humusu (kuru ağaç yaprakları kullanılarak üretilen) ve %50 oranında tavsiye edilen inorganik gübre (14-14-14 ve 46-0-0) kullanılarak üretilen patlıcanda (Solanum melongena) meyve verimi, %100 tavsiye edilen inorganik gübre kullanılan bitkideki verime nazaran belirgin bir biçimde daha fazla olmuştur. Solucan humusu ve inorganik gübre kombinasyonu ile gübrelenmiş olan bitkinin meyve üretimine yönelik net getirisi (gübreleme maliyetine dayanarak), sadece inorganik gübre ile gübrelenen bitki verimine nazaran %18 daha fazla olmuştur (R. Guerrero ve L. Guerrero 2006a).

Hektara 5 ton solucan humusu ile hektara 10 ton solucan humusu + %50 tavsiye edilen inorganik gübre uygulanarak açık alan kaplarında yetiştirilen yayla pirincinde tane verimi, tek başına %100 tavsiye edilen inorganik gübre uygulanan bitkinin verime nazaran daha yüksek çıkmıştır. Görünüşe göre, test edilen seviyelerde solucan humusu kullanımı bitkinin bütün besin ihtiyaçlarını karşılamamıştır, ancak sonuçlar göstermiştir ki hektara 5 ton solucan humusu ve %50 oranında tavsiye edilen inorganik gübre kombinasyonu kullanımı, inorganik gübre kullanım oranını düşürürken bitki veriminde belirgin bir artış sağlamıştır (Tablo5).

filipinler_solucan gübresi_tablo5

Salamanca ve Aihara (2006), (ağırlık olarak) %25 G. sepium ve L. leucocephala yaprak ve sürgünleri; %75 çim; bitkisel madde olarak artı %10 büyükbaş hayvan gübresi ve %20 bahçe toprağı karışımından E. eugeniae türü solucan tarafından üretilen solucan humusunun besin içeriğini, yine aynı içeriklerden geleneksel yöntemle solucansız olarak elde edilen kompostun besin içeriğiyle karşılaştırmışlardır. Karşılaştırmanın sonucu solucan humusunun oldukça büyük bir oranda makro ve mikro besin konsantrayonunu içerdiğini göstermiştir. Solucansız kompostlamada süreç 12 hafta sürerken solucanlarla yapılan kompostlamada periyot 6 haftaya düşmektedir.

filipinler_solucan gübresi_3Filipinler’de ticari solucan humusu uygulamaları, özellikle maliyet etkinliği açısından hala tam olarak değerlendirilmesi gereken bir konudur. Ancak, özel girişimcilerden toplanan veriler birer gösterge olabilir. Örneğin Amor, Negros Oriental, Pilipinler’de, ticari şeker kamışı üretimi için 21,000 hektarlık üründe “dengeli gübreleme düzeni” içinde solucan humusu kullanımının yapılması gerektiğini belirtmektedir. Gübreleme toplam maliyetinin %50 kadarını tasarruf edebilmek için çiftçilerin, 250 kg 8-46-0; 400 kg 0-0-60 ve 400 kg 46-0-0 şeklinde sadece normal kimyasal gübre kullanımıyla karşılaştırıldığında, hektara 250 kg 46-0-0; 250 kg 0-0-60 kimyasal gübre kullanımına ilave olarak hektara 1 ton solucan humusu kullanması gerektiği tavsiye ediliyor. İki gübreleme planı kullanılarak her ekim sezonunda hektarda 92–108 ton şeker kamışı verimi karşılaştırılabilir.

Ova pirinci (sulu) üretimi için hektara 100 kg 16-20-0; 50 kg 14-14-14 ve 100 kg 46-0-0 şeklinde tavsiye edilen inorganik gübre kullanımına karşılık, 1 ton solucan humusu kullanımına ilaveten hektara 50 kg 46-0-0 veya 50 kg 16-20-0 kimyasal gübre kullanımı hektarda 5 tonluk karşılaştırılabilir verim hasadı elde edilmesini sağlayabilir. Cruz (2006) ticari uygulama koşulları altında kilogram başına solucan humusu üretim maliyetinin 3.68 Filipin pesosu (0.08 ABD$) olduğunu belirtmektedir. Böylece, Amor tarafından rapor edilen şeker kamışı ve ova pirincine uygulanan gübrenin kilogram başına 5.0 Filipin pesosu (0.l2 ABD$) olan ticari fiyatının gerçekçi olduğu görülmektedir.

filipinler_solucan gübresi_5

Solucan humusu “çayı”, solucan humusunun sulu özütü, bitki büyüme düzenleyicileri (örneğin, oksinler, gibberellinler, ve sitokininler) ile parazit kovucu, mantar öldürücü olan birçok aerobik mikroorganizmaları ve nematod öldürücü özellikleri (Edwards ve ark., 2007) içermektedir. Solucan humusu çayı su dolu 30 litrelik bir kaba, geçirgen bir torbada yer alan 7.5 kg solucan humusu konarak üretilir. Çay elle karıştırarak veya akvaryum motoru ile havalandırarak bir veya iki gün sonra, süzme ve suda 1:10 oranında seyreltme  sonrasında kullanıma hazır hale gelir. Çay, istilaya (böcek vb) bağlı olarak bitkilere ve toprağa püskürtme şeklinde haftalık veya iki haftada bir aralıklarla uygulanır (Henares 2003).

filipinler_solucan gübresi_4Barbiera, geçici bir alan deneyinde hektara sadece 1.25 ton olarak solucan humusu uygulaması ve tohum ekiminden 14 gün sonra başlayarak ve ardından 2 hafta aralıklarla solucan humusu çayı püskürtülmesi neticesinde hektarda 9.2 tonluk verimin yanısıra ova pirincinde pirinç zararlı böceğinin (örneğin, yaprak böcekleri) yokluğunu da raporlamıştır. İnorganik gübreyle (48-0-0) gübrelenen ve solucan humusu çayı ve kimyasal bir pestisit püskürtülen bir başka alanda ise, verim hektarda 7.9 ton olurken pirinç zararlı böceğinin varlığına rastlanmıştır.

R. Guerrero, %0.01 azot, %0.09 fosfor ve %0.11 potasyum içeren bir solucan humusu özütünün Brassica curcas bitkisinde büyüme ve böcek istilasına olan etkisini açık alan kaplarında 26 gün boyunca test etmiştir. Sonuçlar, %20 solucan humusu özütü ile muamele edilen bitkilerin en büyük ölçüde yaprak yüzeyine sahip olduğu ve bitkilerde hiçbir böcek hasarının olmadığını göstermiştir. R. Guerrero ve diğ. (1999), kontrol gurubu ve düşük düzeydeki solucan humusu çayı  kullanılan bitkilerle karşılaştırıldığında, litrede 5 ml oranında yer alan solucan humusu özütünün su lahanalarında birincil kök büyümesini (Ipomea aquatica) önemli ölçüde daha iyi bir şekilde geliştirdiğini göstermişlerdir.

filipinler_solucan gübresi_6

Villegas (2003) saksılarda sebze tohumlarını çimlendirme ortamı olarak üç çeşit solucan humusunun etkisini test etmiştir. Diğer iki çeşit solucan  humusuyla karşılaştırıldığında %75 çim ve %25 G. sepium yaprağı ile üretilmiş olan solucan humusu en yüksek çimlenme yüzdesini vermiştir. Bitkiler için gübre olarak kullanımına ve solucan humusu çayı kaynağı olmasına ilave olarak, solucan humusu Filipinlerde balık yetiştirme havuzlarının fertilizasyonu (üreme ve/veya yemleme anlamında) için de kullanılmaktadır. Corpuz (2003), 3500 metreküplük tatlı su göletinde, 0.75 ton.ha–1 olarak solucan humusu uygulamasıyla birlikte döngü başına her damızlıkta 80 yavru üretimi ve Nile tilapia (Oreochromis niloticus) yavrularının %80 oranında yaşama şansı elde ettiğini raporlamıştır.

Solucan Proteinin Hayvan Yemi ve İnsan Gıdası Olarak Üretimi ve Kullanımı

filipinler_solucan gübresi_26Kültüre alınmış olan solucanlar, özellikle Eisenia Fetida (Sabine 1978, 1981), kümes hayvanları, domuz (Sabine 1978, 1981) ve balık (Tacon ve ark. 1983) için hayvan yem proteini olarak uygun bir kaynak olarak görülmektedir. Solucanın insan gıdası olarak kullanımı aynı zamanda Edwards ve Bohlen (1996) ve Sabine (1983) tarafından da belirtilmiştir.

Filipinlerde solucan proteini P. excavatus ve E. eugeniae türü solucanların kültüre alınmasıyla üretilmektedir. Beton tanklarda fermente olmuş Murrah mandası gübresi ve kurutulmuş L. leucocephala ile üretilen P. excavatus türünün biyokütlesi yıkandıktan sonra güneşte veya fırında 50°C (122°F)’de 6 saat boyunca kurutulur ve toz haline getirilir (R. Guerrero 1983). Ulep (1982) solucanların ölmelerini sağlamak için 55°C (131°F)’de ağartma ve güneşte kurutma işlemini takiben, oda sıcaklığında solucanın basınçlı hava ile dehidrasyona (vücudun sıvı kaybetmesi) maruz bırakılması sonucu P. excavatus türü solucanın unundan en büyük protein kazanımını elde etmiştir. Barcelo (1988) 8-12 saat boyunca dondurduktan sonra 90°C (194°F)’de fırınlayıp kurutarak E. eugeniae türü solucan proteininin en yüksek ortalama kazanımını elde etmiştir.

 Filipinlerde aquakültür endüstrisi için, kültüre alınmış olan sucul (aquatik) türlerin diyetlerinde yer alan balık unu yerine solucan proteini kullanımının bir potansiyel oluşturduğu görülmektedir. R. Guerrero (1983), %15 oranında P. excavatus solucanı unu ve %10 oranında balık unu ile beslenen kafeste kültüre alınan O. niloticus Nite Tilapia türü balıkta ağırlık artışı, hayatta kalma ve yemin verime dönüşmesi oranının, diğer materyallerle beslenen balıklara nazaran belirgin olarak daha yüksek olduğunu tespit etmiştir (Tablo6).

filipinler_solucan gübresi_tablo6

R. Guerrero ve arkadaşları yetişkin tatlı su karidesinin (Macrobrachium idella) göletlerde 60 gün boyunca beslenmesinden sonra, (1984) E. eugeniae solucanı kurusu ile beslenen karideslerin daha büyük bir toplam ağırlık kazanımı elde ettiğini, yemin verime dönüşme oranının daha iyi olduğunu ve kurutulmuş Therapon plumbeus (tatlısu balığı) ile beslenenlere göre genç karides sayısının daha fazla ürediğini belirtmektedirler. %10 kurutulmuş E. eugeniae solucanıyla (balık unu içermeyen) formüle edilmiş bir diyetle beslenen kaplan karidesinin (Penaeus monodon) hayatta kalma süresinin (sağkalım) ve kilo kazanımının, %30 oranında balık unu içeren diyetle beslenen karideslere göre  (Piedad-Pascual 1985) daha fazla olduğu tespit edilmiştir.

filipinler_solucan gübresi_27Tanklarında yapılan 9 haftalık besleme deneyinde, kontrol diyetinde yer alan %50 oranındaki ithal Peru Balık Ununun (PBU) yerine %50 solucan proteini ile beslenen cinsiyet değiştiren Mozambik çipurası yavrusunun (O. mossambicus) büyümesinin, %100 Peru Balık Unu (PBU) ile beslenen balıklarla nazaran belirgin bir fark yaratmadığı gözlemlenmiştir (Villesas-Papalid 2008). Tanklarda 60 gün boyunca %35 oranında balık unuyla beslenen Sütbalığı yavrusuyla (milkfish-Chanos chanos), balık ununun %15 veya %55’i solucan proteni ile değiştirilen diyetle beslenen Sütbalığı yavrusunun hayatta kalma, büyüme ve yemin verime dönüşmesi oranları arasında belirgin bir farklılık gözlemlenmemiştir. Bu durum solucanların diyette %20 düzeyinde kullanılabileceğini göstermektedir.

R. Guerrero (1983), Japon bıldırcınında (Coturnix coturnix) ağırlık artışı, yemin verime dönüşme oranı ve net getirinin, yem olarak verilen diyetteki P. excavatus solucanı proteinin seviyesinin arttırılmasıyla beraber iyileştiğini belirtmektedir. Üç farklı düzeyde P. excavatus solucanı unuyla (%3,%5 ve %10) beslenen Broiler tavuğunda vücut ağırlığı ve yemin verime dönüşme etkinliği, %5 ve %19 balık unu, soya küspesi unu ve ticari istihkakla beslenen tavuklarla karşılaştırılabilir olmuştur. %3 ve %5 düzeyinde solucan proteini içeren diyetin, test edilen her düzeydeki balık unu, et ve kemik unu ve soya küspesi ununa nazaran en iyi sonucu sağladığı görülmüştür (Ulep 1982).

filipinler_solucan gübresi_28Barcelo (1988), farklı düzeydeki E. eugeniae solucanı unuyla (%6,%10 ve %14) ve aynı ölçülerde balık unuyla beslenen broiler tavuğununu büyümesini incelemiştir. %6 solucan unuyla beslenen tavukların büyümesi, %6 ve %10 balık unuyla beslenen tavuklarla karşılaştırılabilir olmuştur, buna göre solucan unu tavukların diyetlerindeki balık unuyla tamamen yer değiştirebilir. Benzer şekilde Oarde, diyette yer alan %25-100 balık unu yerine P. excavatusunuyla beslenen broiler tavuğunun, sadece balık unuyla beslenen tavuklara göre daha büyük ağırlığa sahip olduğunu ve ortalama ağırlık kazanımının da daha fazla olduğunu tespit etmiştir. Solucanların gelişmekte olan ülkelerde yerli topluluklar tarafından insan gıdası olarak tüketildiği belirtilmiş olmasına rağmen (Edwards ve Bohlen 1996), bunun kullanımı ve geçerliliği (kabul edilebilirliği) konusundaki yeterince bilgi mevcut değildir. M. Guerrero ve Martin (1979), ilk olarak üzerlerindeki kirlerden arındırmak için solucanları yıkayıp, ardından 5-10 dk boyunca sirkeye daldırıyorlar ve saha sonra tekrar yıkadıktan sonra köfte olarak pişirmek için kullanmışlardır. Doku, lezzet ve damak tadını belirlemek için yapılan panel testlerde pişmiş solucanın tüketiciler açısından kabul edilebilir olduğu ıspatlanmıştır. Kurutulmuş P. excavatus’un dikkate değer miktarda besin, vitamin ve mineral içerdiği tespit edilmiştir. Solucan proteini yüksek besin değerine sahipken, patojen ve ağır metal kirlenmeleri açısından gıda güvenliğinden emin olunmalıdır (Sabine’i 1983).

Solucan Humusu ve Solucan Unu Üretiminin Maliyeti ve Getirileri

Filipinlerde solucan humusu ve solucan unu üretimi ekonomisi üzerine derinlemesine yapılmış çalışmalar bulunmamaktadır. Ticari koşullar altında bir pilot üretim çiftliğinin maliyet ve getiri analizinde, Cruz (2006) yıllık %249 getiri oranı tespit etmiştir. Solucan humusu üretimi için gereken hammadde maliyeti, toplam giderlerin %58’ini, takiben işgücü ise %29’unu oluşturmaktadır. Toplam gelirin %96’ını solucan humusu geliri oluştururken, %4’ünü ise solucan unu oluşturmaktadır. Solucan humusu üretim maliyeti kilogram başına 3.68 peso (0.08 ABD$), solucan unu üretim maliyeti ise kilogram başına 7.06 peso (0.15 ABD$) olmuştur (Tablo7).

filipinler_solucan gübresi_tablo7

Farmasötik (İlaç) Madde Kaynağı Olarak Solucan

filipinler_solucan gübresi_29Solucanlar, farmasötik ya da tıbbi değere sahip biyoaktif bileşikler içerirler Mihara ve ark. 1991; Yaz 2003). Ang Lopez ve Alis (2006) geleneksel Filipin Tıbbında, Panay Bukidnons Adası’nın solucanları mide ağrısı, doğum sancısı, diş ağrısı, romatizma ve artritin giderilmesi için kullanıldığını belirtmektedirler. Dekoksiyon (kaynatarak hazırlanan öz) hazırlanırken, 8-10 adet solucan yıkanır ve bir tencerede hemen hemen yanıncaya dek ısıtılır. Daha sonra bu solucanlar bir havanda öğütülür ve bir litre kaynamış suyla karıştırılır. Karışım soğuduktan sonra bir kaba boşaltılır ve hasta tarafından içilir.

R. Guerrero ve L. Guerrero (2006b) E. eugeniae türü solucanın kurutulmuş özünde, ithal bir Çin ürününde yer alan enzimle karşılaştırılabilir bir proteolitik enzimin varlığını rapor etmiştir. Ang Lopez ve Alis (2006) taze insan kanına E. eugeniae solucanının %25 oranında kaba sulu özütünün eklenmesi neticesinde, 5 dakikadan daha az süren normal pıhtılaşma süresinin 1 saatten daha fazla süre geciktiğini tespit etmişlerdir. Bir ön hazırlık çalışmasında, 20 mg kg–1 olarak normal tuzlu su çözeltisi içinde süspansiyon haline getirilmiş olan kurutulmuş E. eugeniae solucanın intravenöz olarak (damar içi uygulama) uygulanması neticesinde laboratuar farelerinin kan basıncının düştüğü tespit edilmiştir.

filipinler_solucan gübresi_30 filipinler_solucan gübresi_31 filipinler_solucan gübresi_32 filipinler_solucan gübresi_33 filipinler_solucan gübresi_34

Çeviri ve Derleme: Savaş Gönen

Kaynak: Filipinlerde Solucan Humusu
1) J. Recent Trends Biosci., 1(2):1-2, 2011
Rafael D. Guerrero III Aquatic Bio-systems Bay, Laguna 4033, Philippines Email: aquabios@yahoo.com
2) http://www.amazon.com/Vermiculture-Technology-Earthworms-Environmental-Management/dp/1439809879
3) http://vermiculture2010.blogspot.com.tr/2010/01/vermiculture-and-vermicomposting-in.html

 

Etiketler:

Yorumlar

  1. MEHMET diyor ki:

    çok teşekkür ederim savaş bey kardeşim verdiğiniz bilgileriniz için

Yorum Yaz